English    Türkçe    فارسی   

1
3773-3822

  • که بفرما یا امیر المؤمنین ** تا بجنبد جان بتن در چون جنین‌‌
  • “Speak, O Prince of the Faithful, that my soul may stir within my body, like the embryo.”
  • هفت اختر هر جنین را مدتی ** می‌‌کنند ای جان به نوبت خدمتی‌‌
  • O (dear) soul, the seven planets, (each) in turn, do a (particular) service for a time to every embryo.
  • چون که وقت آید که جان گیرد جنین ** آفتابش آن زمان گردد معین‌‌ 3775
  • When the time comes for the embryo to receive the (vital) spirit, at that time the sun becomes its helper.
  • این جنین در جنبش آید ز آفتاب ** کافتابش جان همی‌‌بخشد شتاب‌‌
  • This embryo is brought into movement by the sun, for the sun is quickly endowing it with spirit.
  • از دگر انجم بجز نقشی نیافت ** این جنین تا آفتابش بر نتافت‌‌
  • From the other stars this embryo received only an impression, until the sun shone upon it.
  • از کدامین ره تعلق یافت او ** در رحم با آفتاب خوب رو
  • By which way did it become connected in the womb with the beauteous sun?
  • از ره پنهان که دور از حس ماست ** آفتاب چرخ را بس راههاست‌‌
  • By the hidden way that is remote from our sense-perception. The sun in heaven hath many ways:
  • آن رهی که زر بیابد قوت از او ** و آن رهی که سنگ شد یاقوت از او 3780
  • The way whereby gold receives nourishment, and the way whereby the (common) stone is made a jacinth,
  • آن رهی که سرخ سازد لعل را ** و آن رهی که برق بخشد نعل را
  • And the way whereby it makes the ruby red, and the way whereby it gives the lightning-flash to the (iron) horse-shoe,
  • آن رهی که پخته سازد میوه را ** و آن رهی که دل دهد کالیوه را
  • And the way whereby it ripens the fruit, and the way whereby it gives heart to one distraught (with fear).
  • باز گو ای باز پر افروخته ** با شه و با ساعدش آموخته‌‌
  • “Say it forth, O falcon with shining wings who hast learned (to be familiar) with the King and with his fore-arm.
  • باز گو ای باز عنقا گیر شاه ** ای سپاه اشکن به خود نی با سپاه‌‌
  • Say it forth, O royal falcon that dost catch the ‘Anqá, O thou that dost vanquish an army by thyself, not with (the aid of) an army.
  • امت وحدی یکی و صد هزار ** باز گو ای بنده بازت را شکار 3785
  • Thou alone art the (whole) community, thou art one and a hundred thousand. Say it forth, O thou to whose falcon thy slave has fallen a prey.
  • در محل قهر این رحمت ز چیست ** اژدها را دست‌‌دادن راه کیست‌‌
  • Wherefore this mercy in the place of vengeance? Whose way is it to give the hand to a dragon?”
  • جواب گفتن امیر المؤمنین که سبب افکندن شمشیر از دست چه بود در آن حالت‌‌
  • How the Prince of the Faithful made answer (and explained) what was the reason of his dropping the sword from his hand on that occasion.
  • گفت من تیغ از پی حق می‌‌زنم ** بنده‌‌ی حقم نه مأمور تنم‌‌
  • He said, “I am wielding the sword for God's sake, I am the servant of God, I am not under the command of the body.
  • شیر حقم نیستم شیر هوا ** فعل من بر دین من باشد گوا
  • I am the Lion of God, I am not the lion of passion: my deed bears witness to my religion.
  • ما رمیت إذ رمیتم در حراب ** من چو تیغم و آن زننده آفتاب‌‌
  • In war I am (manifesting the truth of) thou didst not throw when thou threwest: I am (but) as the sword, and the wielder is the (Divine) Sun.
  • رخت خود را من ز ره برداشتم ** غیر حق را من عدم انگاشتم‌‌ 3790
  • I have removed the baggage of self out of the way, I have deemed (what is) other than God to be non-existence.
  • سایه‌‌ام من کدخدایم آفتاب ** حاجبم من نیستم او را حجاب‌‌
  • I am a shadow, the Sun is my lord; I am the chamberlain, I am not the curtain (which prevents approach) to Him.
  • من چو تیغم پر گهرهای وصال ** زنده گردانم نه کشته در قتال‌‌
  • I am filled with the pearls of union, like a (jewelled) sword: in battle I make (men) living, not slain.
  • خون نپوشد گوهر تیغ مرا ** باد از جا کی برد میغ مرا
  • Blood does not cover the sheen of my sword: how should the wind sweep away my clouds?
  • که نیم کوهم ز حلم و صبر و داد ** کوه را کی در رباید تند باد
  • I am not a straw, I am a mountain of forbearance and patience and justice: how should the fierce wind carry off the mountain?”
  • آن که از بادی رود از جا خسی است ** ز آن که باد ناموافق خود بسی است‌‌ 3795
  • That which is removed from its place by a wind is rubbish, for indeed the contrary winds are many.
  • باد خشم و باد شهوت باد آز ** برد او را که نبود اهل نماز
  • The wind of anger and the wind of lust and the wind of greed swept away him that performed not the (ritual) prayers.
  • کوهم و هستی من بنیاد اوست ** ور شوم چون کاه با دم یاد اوست‌‌
  • “I am a mountain, and my being is His building; and if I become like a straw, my wind (the wind that moves me) is recollection of Him.
  • جز به باد او نجنبد میل من ** نیست جز عشق احد سر خیل من‌‌
  • My longing is not stirred save by His wind; my captain is naught but love of the One.
  • خشم بر شاهان شه و ما را غلام ** خشم را هم بسته‌‌ام زیر لگام‌‌
  • Anger is king over kings, and to me it is a slave: even anger I have bound under the bridle.
  • تیغ حلمم گردن خشمم زده ست ** خشم حق بر من چو رحمت آمده ست‌‌ 3800
  • The sword of my forbearance hath smitten the neck of my anger; the anger of God hath come on me like mercy.
  • غرق نورم گر چه سقفم شد خراب ** روضه گشتم گر چه هستم بو تراب‌‌
  • I am plunged in light although my roof is ruined; I have become a garden although I am (styled) Bú Turáb (the father of dust).
  • چون در آمد علتی اندر غزا ** تیغ را دیدم نهان کردن سزا
  • Since a motive (other than God) entered (my heart) in the (holy) war, I deemed it right to sheathe my sword,
  • تا احب لله آید نام من ** تا که ابغض لله آید کام من‌‌
  • That my name may be he loves for God's sake, that my desire may be he hates for God's sake,
  • تا که اعطا لله آید جود من ** تا که امسک لله آید بود من‌‌
  • That my generosity may be he gives for God's sake, that my being may be he withholds for God's sake.
  • بخل من لله عطا لله و بس ** جمله لله‌‌ام نیم من آن کس‌‌ 3805
  • My stinginess is for God's sake, my bounty is for God's sake alone: I belong entirely to God, I do not belong to any one (else);
  • و آن چه لله می‌‌کنم تقلید نیست ** نیست تخییل و گمان جز دید نیست‌‌
  • And that which I am doing for God's sake is not (done in) conformity, it is not fancy and opinion, it is naught but intuition.
  • ز اجتهاد و از تحری رسته‌‌ام ** آستین بر دامن حق بسته‌‌ام‌‌
  • I have been freed from effort and search, I have tied my sleeve to the skirt of God.
  • گر همی‌‌پرم همی‌‌بینم مطار ** ور همی‌‌گردم همی‌‌بینم مدار
  • If I am flying, I behold the place to which I soar; and if I am circling, I behold the axis on which I revolve;
  • ور کشم باری بدانم تا کجا ** ماهم و خورشید پیشم پیشوا
  • And if I am dragging a burden, I know whither: I am the moon, and the Sun is in front of me as the guide.”
  • بیش از این با خلق گفتن روی نیست ** بحر را گنجایی اندر جوی نیست‌‌ 3810
  • There is no means (possibility) of communicating more than this to the people: in the river there is no room for the Sea.
  • پست می‌‌گویم به اندازه‌‌ی عقول ** عیب نبود این بود کار رسول‌‌
  • I speak low according to the measure of (their) understandings: ’tis no fault, this is the practice of the Prophet.
  • از غرض حرم گواهی حر شنو ** که گواهی بندگان نه ارزد دو جو
  • “I am free from self-interest: hear the testimony of a freeman, for the testimony of slaves is not worth two barleycorns.”
  • در شریعت مر گواهی بنده را ** نیست قدری وقت دعوی و قضا
  • In the religious law the testimony of a slave has no value at the time of litigation and judgement.
  • گر هزاران بنده باشندت گواه ** بر نسنجد شرع ایشان را به کاه‌‌
  • (Even) if thousands of slaves bear witness on thy behalf, the law does not assign to them the weight of a straw.
  • بنده‌‌ی شهوت بتر نزدیک حق ** از غلام و بندگان مسترق‌‌ 3815
  • In God's sight the slave of lust is worse than menials and slaves brought into servitude,
  • کاین به یک لفظی شود از خواجه حر ** و آن زید شیرین و میرد سخت مر
  • For the latter becomes free at a single word from his master, while the former lives sweet but dies exceedingly bitter.
  • بنده‌‌ی شهوت ندارد خود خلاص ** جز به فضل ایزد و انعام خاص‌‌
  • The slave of lust hath no (means of) release at all except through the grace of God and His special favour.
  • در چهی افتاد کان را غور نیست ** و آن گناه اوست جبر و جور نیست‌‌
  • He has fallen into a pit that has no bottom, and that is his (own) sin: it is not (Divine) compulsion and injustice.
  • در چهی انداخت او خود را که من ** در خور قعرش نمی‌‌یابم رسن‌‌
  • He has cast himself into such a pit that I find no rope capable of (reaching) its bottom.
  • بس کنم گر این سخن افزون شود ** خود جگر چه بود که خارا خون شود 3820
  • I will make an end. If this discourse go further, not only hearts but rocks will bleed.
  • این جگرها خون نشد نز سختی است ** غفلت و مشغولی و بد بختی است‌‌
  • (If) these hearts have not bled, ’tis not because of (their) hardness, ’tis (because of) heedlessness and preoccupation and ill-fatedness.
  • خون شود روزی که خونش سود نیست ** خون شو آن وقتی که خون مردود نیست‌‌
  • They will bleed one day when blood is no use to them: do thou bleed at a time when (thy) blood is not rejected.