English    Türkçe    فارسی   

6
2296-2345

  • بر سر خرقه شدن بار دگر  ** در دعا کردن بدم هم بی‌هنر 
  • (It behoves me) to go (betake myself) once more to the patched frock (of the dervish): even in making (my) invocation (to God) I was devoid of merit.
  • کو هنر کو من کجا دل مستوی  ** این همه عکس توست و خود توی 
  • How have I any independent merit or personality or heart? All these are the reflexion of Thee, and Thou Thyself art (all).
  • هر شبی تدبیر و فرهنگم به خواب  ** هم‌چو کشتی غرقه می‌گردد ز آب 
  • Every night in sleep my forethought and knowledge become: like a ship overwhelmed by the water (of the sea).
  • خود نه من می‌مانم و نه آن هنر  ** تن چو مرداری فتاده بی‌خبر 
  • Neither do I myself remain nor that merit (of mine): my body lies unconscious like a carcase.
  • تا سحر جمله شب آن شاه علی  ** خود همی‌گوید الستی و بلی  2300
  • The whole night until dawn that exalted King is Himself uttering an ‘Alast’ (‘Am not I...?’) and (answering) ‘Yea.’
  • کو بلی‌گو جمله را سیلاب برد  ** یا نهنگی خورد کل را کرد و مرد 
  • Where is any one to say ‘Yea’? The flood (of slumber) h swept them all away, or a leviathan has swallowed them all piecemeal.
  • صبح‌دم چون تیغ گوهردار خود  ** از نیام ظلمت شب بر کند 
  • At morning tide, when He draws His sheeny sword from the scabbard of the darkness of night,
  • آفتاب شرق شب را طی کند  ** از نهنگ آن خورده‌ها را قی کند 
  • And the orient sun rolls up (makes an end of) night, this leviathan spews out all that it swallowed,
  • رسته چون یونس ز معده‌ی آن نهنگ  ** منتشر گردیم اندر بو و رنگ 
  • And we, delivered like Jonah from the belly of that leviathan, are dispersed into (the world of) scent and colour.
  • خلق چون یونس مسبح آمدند  ** کاندر آن ظلمات پر راحت شدند  2305
  • Like Jonah, the people give praise (to God), because they were restful in that darkness.
  • هر یکی گوید به هنگام سحر  ** چون ز بطن حوت شب آید به در 
  • At the hour of dawn each one says, when he comes forth from the belly of the (great) Fish, Night,
  • کای کریمی که در آن لیل وحش  ** گنج رحمت بنهی و چندین چشش 
  •  ‘O Gracious One who dost deposit in lonesome (fearful) Night the treasure of Mercy and all these delicious experiences!
  • چشم تیز و گوش تازه تن سبک  ** از شب هم‌چون نهنگ ذوالحبک 
  • By means of Night, which resembles the scaly leviathan, the eve (is made) keen, the ear fresh, and the body nimble.
  • از مقامات وحش‌رو زین سپس  ** هیچ نگریزیم ما با چون تو کس 
  • Henceforth, with One like Thee (beside us), we will never flee from positions of fearful aspect.
  • موسی آن را نار دید و نور بود  ** زنگیی دیدیم شب را حور بود  2310
  • Moses deemed that (which he saw) to be fire, but it was (really) light: we regarded Night as a (hideous) negro, but it was (really) a houri.
  • بعد ازین ما دیده خواهیم از تو بس  ** تا نپوشد بحر را خاشاک و خس 
  • After this, we beg of Thee (only) the eye (that sees truly), in order that sticks and straws may not conceal the Sea (from us).’
  • ساحران را چشم چون رست از عمی  ** کف‌زنان بودند بی‌این دست و پا 
  • When the eyes of (Pharaoh’s) magicians were delivered from blindness, they were clapping their hands (joyfully), (though) deprived of these (bodily) hands and feet.
  • چشم‌بند خلق جز اسباب نیست  ** هر که لرزد بر سبب ز اصحاب نیست 
  • What bandages the people’s eyes is nothing but means (secondary causes): whoever trembles (in anxiety) for (the loss of) means is not one of the Comrades.
  • لیک حق اصحابنا اصحاب را  ** در گشاد و برد تا صدر سرا 
  • But, O my comrades, God has opened the door to the Comrades and led them to the high-seat in the palace.
  • با کفش نامستحق و مستحق  ** معتقان رحمت‌اند از بند رق  2315
  • Through His hand the unworthy and the worthy are freed by Mercy from the bonds of servitude.
  • در عدم ما مستحقان کی بدیم  ** که برین جان و برین دانش زدیم 
  • During (our) non-existence how were we worthy to attain to this spirituality and knowledge?
  • ای بکرده یار هر اغیار را  ** وی بداده خلعت گل خار را 
  • O Thou who hast made every stranger (Thy) friend, and O Thou who hast given the rose as a robe of honour to the thorn,
  • خاک ما را ثانیا پالیز کن  ** هیچ نی را بار دیگر چیز کن 
  • Sift our dust a second time, make (our) nothing to be some thing once more!
  • این دعا تو امر کردی ز ابتدا  ** ورنه خاکی را چه زهره‌ی این بدی 
  • Thou didst command this invocation (of Thee) from the beginning; else how should a creature of dust have dared (to do) this?
  • چون دعامان امر کردی ای عجاب  ** این دعای خویش را کن مستجاب  2320
  • Since—oh, wonder !—Thou didst command us to invoke Thee, cause this invocation of Thee to be answered favourably.
  • شب شکسته کشتی فهم و حواس  ** نه امیدی مانده نه خوف و نه یاس 
  • Night has wrecked the ship of (my) understanding and senses: no hope is left, nor fear nor despair.
  • برده در دریای رحمت ایزدم  ** تا ز چه فن پر کند بفرستدم 
  • God has borne me into the sea of Mercy: (I know not) with what specialty He will fill me and send me (back to the world).
  • آن یکی را کرده پر نور جلال  ** وآن دگر را کرده پر وهم و خیال 
  • He fills one with the light of Majesty, while He fills another with (vain) imagination and fancy.
  • گر بخویشم هیچ رای و فن بدی  ** رای و تدبیرم به حکم من بدی 
  • If I had any judgement and skill by myself, my judgement and forethought would be under my control;
  • شب نرفتی هوش بی‌فرمان من  ** زیر دام من بدی مرغان من  2325
  • At night my consciousness would not go (from me) without my bidding, and my birds (senses and faculties) would be under my trap.
  • بودمی آگه ز منزلهای جان  ** وقت خواب و بیهشی و امتحان 
  • I should be aware of the stages (of the journey) of the soul (both) at the time of sleep and unconsciousness and (at the time of) tribulation.
  • چون کفم زین حل و عقد او تهیست  ** ای عجب این معجبی من ز کیست 
  • Inasmuch as my hand is (made) empty by this (sovereign) power of His to loose and bind, oh, I wonder, from whom comes this self-conceit of mine?
  • دیده را نادیده خود انگاشتم  ** باز زنبیل دعا برداشتم 
  • I have even deemed that what I saw was not seen (by me)’, and (like a beggar) J have again held up the basket of invocation.           
  • چون الف چیزی ندارم ای کریم  ** جز دلی دلتنگ‌تر از چشم میم 
  • Like alif, I possess nothing, O Gracious One, except a heart more constricted with anguish than the eye of mim.
  • این الف وین میم ام بود ماست  ** میم ام تنگست الف زو نر گداست  2330
  • This alif and this mím are the mother (umm) of our existence: the mím of umm is narrow (distressful), and the alif is (begging for deliverance) from it (like) a sturdy beggar.
  • آن الف چیزی ندارد غافلیست  ** میم دلتنگ آن زمان عاقلیست 
  • (The state denoted by) ‘alif possesses nothing’ is forgetfulness (unconsciousness); the distressful mím is (denotes) the time of rationality (consciousness).
  • در زمان بیهشی خود هیچ من  ** در زمان هوش اندر پیچ من 
  • During the time of unconsciousness I am nothing at all; during the time of consciousness I am in torment.
  • هیچ دیگر بر چنین هیچی منه  ** نام دولت بر چنین پیچی منه 
  • Do not lay another nothing upon a nothing like this; do not put the name of ‘(worldly) fortune’ upon a torment like this.
  • خود ندارم هیچ به سازد مرا  ** که ز وهم دارم است این صد عنا 
  • Truly (the state of) ‘I possess nothing’ suits me better, since these hundred troubles arise from imagining that I possess (something).
  • در ندارم هم تو داراییم کن  ** رنج دیدم راحت‌افزاییم کن  2335
  • Just in (the state where) I possess nothing do Thou act in sovereign fashion towards me. I have suffered pain: do Thou increase my pleasure.
  • هم در آب دیده عریان بیستم  ** بر در تو چونک دیده نیستم 
  • I will just stand naked in (a flood of) tears at Thy gate, since I have no sight.
  • آب دیده‌ی بنده‌ی بی‌دیده را  ** سبزه‌ای بخش و نباتی زین چرا 
  • Do Thou bestow on the tears of Thy sightless slave a verdure and vegetation from this (bountiful) pasture;
  • ور نمانم آب آبم ده ز عین  ** هم‌چو عینین نبی هطالتین 
  • And if I leave no tears (in my eyes), do Thou give me tears from the fountain (of Thy munificence) like the two streaming eyes of the Prophet.
  • او چو آب دیده جست از جود حق  ** با چنان اقبال و اجلال و سبق 
  • Since he, with all that high fortune and majesty and pre-eminence, sought tears from the bounty of God,
  • چون نباشم ز اشک خون باریک‌ریس  ** من تهی‌دست قصور کاسه‌لیس  2340
  • How should not I, an empty-handed destitute lick-platter, spin fine webs of blood-stained tears?
  • چون چنان چشم اشک را مفتون بود  ** اشک من باید که صد جیحون بود 
  • Inasmuch as an eye like that (of the Prophet) is enamoured of tears, it behoves my tears to be (like) a hundred great rivers.”
  • قطره‌ای زان زین دو صد جیحون به است  ** که بدان یک قطره انس و جن برست 
  • A single drop of those (tears) is better than these two hundred great rivers, for by that single drop mankind and the Jinn were saved.
  • چونک باران جست آن روضه‌ی بهشت  ** چون نجوید آب شوره‌خاک زشت 
  • Since that Garden of Paradise sought rain, how should not the foul briny soil seek water?
  • ای اخی دست از دعا کردن مدار  ** با اجابت یا رد اویت چه کار 
  • O comrade, do not refrain from invoking (god): what business have you with His acceptance of rejection (of your prayer)?
  • نان که سد و مانع این آب بود  ** دست از آن نان می‌بباید شست زود  2345
  • Since bread (worldliness) was the barrier and obstacle to this water (tears), you must quickly wash your hands of that bread.