English    Türkçe    فارسی   

4
2494-2543

  • گاه حیوان قاصد خونت شده ** گه سر خود را به دندان دده
  • Now a (rapacious) animal seeking thy blood; now thy head in the teeth of a wild beast;
  • گه نگون اندر میان آبریز ** گه غریق سیل خون‌آمیز تیز 2495
  • Now (in thy dream thou wert) upside down in the midst of a latrine; now sunk in a fierce blood-dyed torrent;
  • گه ندات آمد ازین چرخ نقی ** که شقیی و شقیی و شقی
  • Now from this pure heaven came to thee a voice crying, ‘Thou art damned, thou art damned, damned’;
  • گه ندات آمد صریحا از جبال ** که برو هستی ز اصحاب الشمال
  • Now from the mountains came to thee a voice, (saying) plainly, ‘Begone! Thou art one of the people of the left hand’;
  • گه ندا می‌آمدت از هر جماد ** تا ابد فرعون در دوزخ فتاد
  • Now from every inanimate thing was coming to thee a voice (which cried), ‘Pharaoh is fallen into Hell for evermore’;
  • زین بترها که نمی‌گویم ز شرم ** تا نگردد طبع معکوس تو گرم
  • (And thou sawest) worse things than these, which from shame I will not tell, lest thy perverted nature become hot (with anger).
  • اندکی گفتم به تو ای ناپذیر ** ز اندکی دانی که هستم من خبیر 2500
  • I have told thee a little, O thou who wilt not accept (my warning): from a little thou mayst know that I am acquainted (with the whole).
  • خویشتن را کور می‌کردی و مات ** تا نیندیشی ز خواب و واقعات
  • Thou wert making thyself blind and dead, that thou might’st not bethink thee of the dreams and visions.
  • چند بگریزی نک آمد پیش تو ** کوری ادراک مکراندیش تو
  • How long wilt thou flee? Lo, it is come to thee in despite of thy guile-meditating perception.
  • بیان آنک در توبه بازست
  • Explaining that the door of repentance is open.
  • هین مکن زین پس فراگیر احتراز ** که ز بخشایش در توبه‌ست باز
  • Hark, do not act (so) henceforth, (but) take precaution, for through (God's) bounty the door of repentance is open.
  • توبه را از جانب مغرب دری ** باز باشد تا قیامت بر وری
  • From the quarter of the West a door of repentance is open to mankind till the Resurrection.
  • تا ز مغرب بر زند سر آفتاب ** باز باشد آن در از وی رو متاب 2505
  • Till the sun lifts up its head (rises) from the West, that door is open: do not avert thy face from it.
  • هست جنت را ز رحمت هشت در ** یک در توبه‌ست زان هشت ای پسر
  • By the mercy (of God) Paradise hath eight doors: one of those eight is the door of repentance, O son.
  • آن همه گه باز باشد گه فراز ** وآن در توبه نباشد جز که باز
  • All the others are sometimes open, sometimes shut; and never is the door of repentance but open.
  • هین غنیمت دار در بازست زود ** رخت آنجا کش به کوری حسود
  • Come, seize the opportunity: the door is open: carry thy baggage thither at once in despite of the envious (Devil).
  • گفتن موسی علیه‌السلام فرعون را کی از من یک پند قبول کن و چهار فضیلت عوض بستان
  • How Moses, on whom be peace, said to Pharaoh, "Accept one counsel from me and take four excellent qualities as recompense."
  • هین ز من بپذیر یک چیز و بیار ** پس ز من بستان عوض آن را چهار
  • Come, accept from me one thing and bring (it into practice), and then take from me four as recompense for that.”
  • گفت ای موسی کدامست آن یکی ** شرح کن با من از آن یک اندکی 2510
  • He replied, “O Moses, what is that one thing? Explain to me a little about that one thing.”
  • گفت آن یک که بگویی آشکار ** که خدایی نیست غیر کردگار
  • “That one thing,” said he, “is that thou shouldst say publicly that there is no god but the Maker,
  • خالق افلاک و انجم بر علا ** مردم و دیو و پری و مرغ را
  • The Creator of the heavenly spheres and of the stars on high and of man and devil and genie and bird,
  • خالق دریا و دشت و کوه و تیه ** ملکت او بی‌حد و او بی‌شبیه
  • The Creator of sea and plain and mountain and desert: His sovereignty is without limit and He is without like.”
  • گفت ای موسی کدامست آن چهار ** که عوض بدهی مرا بر گو بیار
  • He (Pharaoh) said, “O Moses, what are those four things that thou wilt give me in recompense? Declare (what they are) and bring (them before me),
  • تا بود کز لطف آن وعده‌ی حسن ** سست گردد چارمیخ کفر من 2515
  • That perchance, by the favour of that goodly promise, the crucifixion (torment) of my unbelief may be assuaged.
  • بوک زان خوش وعده‌های مغتنم ** برگشاید قفل کفر صد منم
  • Perchance the lock of my hundred maunds' weight of unbelief may be opened by those fair and desirable promises.
  • بوک از تاثیر جوی انگبین ** شهد گردد در تنم این زهر کین
  • Perchance, by the effect of the river of honey, this poison of hatred may be turned into honey in my body;
  • یا ز عکس جوی آن پاکیزه شیر ** پرورش یابد دمی عقل اسیر
  • Or by the reflexion of the river of that pure milk, (my) captive intelligence may be nourished for a moment;
  • یا بود کز عکس آن جوهای خمر ** مست گردم بو برم از ذوق امر
  • Or perchance, by the reflexion of those rivers of wine, I may be intoxicated and obtain a scent of the delight of (obedience to) the (Divine) command;
  • یا بود کز لطف آن جوهای آب ** تازگی یابد تن شوره‌ی خراب 2520
  • Or perchance, by the favour of those rivers of water, my barren devastated body may gain refreshment—
  • شوره‌ام را سبزه‌ای پیدا شود ** خارزارم جنت ماوی شود
  • Some verdure may appear on my barren soil, my thorn-brake may become the Garden of (everlasting) abode;
  • بوک از عکس بهشت و چار جو ** جان شود از یاری حق یارجو
  • Perchance, by the reflexion of Paradise and the four rivers, my spirit, through God's befriending (it), may become a seeker of the Friend,
  • آنچنان که از عکس دوزخ گشته‌ام ** آتش و در قهر حق آغشته‌ام
  • In the same fashion as from the reflexion of Hell I have become fire and am steeped in the wrath of God.
  • گه ز عکس مار دوزخ هم‌چو مار ** گشته‌ام بر اهل جنت زهربار
  • At one moment, from the reflexion of the snake of Hell I have become (engaged in) dropping poison, like a snake, on those who shall dwell in Paradise;
  • گه ز عکس جوشش آب حمیم ** آب ظلمم کرده خلقان را رمیم 2525
  • At another time, from the reflexion of the boiling of the hot water (of Hell), the water of my oppression has made the people (like) rotten bones.
  • من ز عکس زمهریرم زمهریر ** یا ز عکس آن سعیرم چون سعیر
  • From the reflexion of the zamharír (intense cold of Hell) I am (as) the zamharír; or from the reflexion of the sa‘ír (flames of Hell) I am as the sa‘ír.
  • دوزخ درویش و مظلومم کنون ** وای آنک یابمش ناگه زبون
  • I am now the Hell of the poor and oppressed: woe to him whom I suddenly find subject (to me)!”
  • شرح کردن موسی علیه‌السلام آن چهار فضیلت را جهت پای مزد ایمان فرعون
  • How Moses, on whom be peace, explained those four excellent qualities (which should be bestowed) as a reward for Pharaoh's coming into the Faith.
  • گفت موسی که اولین آن چهار ** صحتی باشد تنت را پایدار
  • Moses said, "The first of those four will be constant health for thy body:
  • این علل‌هایی که در طب گفته‌اند ** دور باشد از تنت ای ارجمند
  • These maladies that are described in (books of) Medicine will be far from thy body, O estimable one.
  • ثانیا باشد ترا عمر دراز ** که اجل دارد ز عمرت احتراز 2530
  • Secondly, thou wilt have a long life, for death will be cautious of (attacking) thy life;
  • وین نباشد بعد عمر مستوی ** که بناکام از جهان بیرون روی
  • And after a life uniform (in happiness) this will not be (the sequel, namely) that thou wilt go forth from the world against thy will;
  • بلک خواهان اجل چون طفل شیر ** نه ز رنجی که ترا دارد اسیر
  • Nay, but (thou wilt go) desiring death as the sucking babe (desires milk), not on account of the pain that holds thee captive.
  • مرگ‌جو باشی ولی نه از عجز رنج ** بلک بینی در خراب خانه گنج
  • Thou wilt be seeking death, but not from painful infirmity; nay, thou wilt see the treasure in the ruin of the house (of the body).
  • پس به دست خویش گیری تیشه‌ای ** می‌زنی بر خانه بی‌اندیشه‌ای
  • Therefore with thine own hand thou wilt take a pick-axe and smite upon the house without any care;
  • که حجاب گنج بینی خانه را ** مانع صد خرمن این یک دانه را 2535
  • For thou wilt deem the house to be the barrier to the treasure, and this single grain to be the obstacle to a hundred corn-stacks.
  • پس در آتش افکنی این دانه را ** پیش گیری پیشه‌ی مردانه را
  • This grain, then, thou wilt cast into the fire and adopt the (only) profession that is worthy of a man.”
  • ای به یک برگی ز باغی مانده ** هم‌چو کرمی برگش از رز رانده
  • O thou who because of (addiction to) a single leaf hast been left without (enjoyment of) a (whole) orchard, thou art like the worm which (desire for) a leaf has driven away from (deprived of) the vineyard.
  • چون کرم این کرم را بیدار کرد ** اژدهای جهل را این کرم خورد
  • When Grace awakened this worm, this worm devoured the dragon of ignorance.
  • کرم کرمی شد پر از میوه و درخت ** این چنین تبدیل گردد نیکبخت
  • The worm became a vineyard full of fruit and trees: even so is the blessed man transformed.
  • تفسیر کنت کنزا مخفیا فاحببت ان اعرف
  • Exposition of "I was a hidden treasure, and I desired to be known."
  • خانه بر کن کز عقیق این یمن ** صد هزاران خانه شاید ساختن 2540
  • Demolish the house, for a hundred thousand houses may be made from the cornelian of this Yemen.
  • گنج زیر خانه است و چاره نیست ** از خرابی خانه مندیش و مه‌ایست
  • The treasure lies beneath the house, and there is no help (for it): do not be afraid of destroying the house and do not stand still,
  • که هزاران خانه از یک نقد گنج ** توان عمارت کرد بی‌تکلیف و رنج
  • For from one treasure in hand it is possible to build a thousand houses without suffering toil and pain.
  • عاقبت این خانه خود ویران شود ** گنج از زیرش یقین عریان شود
  • In the end this house will fall of itself into ruin and the treasure beneath it will certainly be uncovered;