English    Türkçe    فارسی   

5
1602-1651

  • تا فرو آید بلا بی‌دافعی  ** چون نباشد از تضرع شافعی 
  • In order that affliction may descend (upon him) without (there being) anything to repel it, when there is no intercessor (in the form) of humble entreaty;
  • وانک خواهی کز بلااش وا خری  ** جان او را در تضرع آوری 
  • And (on the other hand) Thou dost lead to humble entreaty the spirit of him whom Thou wishest to redeem from affliction.
  • گفته‌ای اندر نبی که آن امتان  ** که بریشان آمد آن قهر گران 
  • Thou hast said in the Qur’án that (as regards) those peoples on which that heavy vengeance fell,
  • چون تضرع می‌نکردند آن نفس  ** تا بلا زیشان بگشتی باز پس  1605
  • ’Twas because at that moment they would not make humble entreaty that the affliction might be averted from them;
  • لیک دلهاشان چون قاسی گشته بود  ** آن گنههاشان عبادت می‌نمود 
  • But since their hearts had been hardened, their sins appeared (to them) as obedient service (rendered to God).
  • تا نداند خویش را مجرم عنید  ** آب از چشمش کجا داند دوید 
  • Until the sinner deems himself rebellious, how can tears run from his eye?
  • قصه‌ی قوم یونس علیه‌السلام بیان و برهان آنست کی تضرع و زاری دافع بلای آسمانیست و حق تعالی فاعل مختارست پس تضرع و تعظیم پیش او مفید باشد و فلاسفه گویند فاعل به طبع است و بعلت نه مختار پر تضرع طبع را نگرداند 
  • The Story of the people of Yúnus (Jonah), on whom be peace, is a demonstration and manifest proof that humble entreaty and lamentation avert affliction sent from Heaven. And God most High acts by free choice: therefore humble entreaty and reverence avail with Him. The philosophers, however, say that He acts by (the necessity of His) nature and as a cause, not by free choice: therefore humble entreaty (is useless, for it) cannot alter nature.
  • قوم یونس را چو پیدا شد بلا  ** ابر پر آتش جدا شد از سما 
  • When the affliction became visible to the people of Yúnus, a cloud full of fire departed (descended) from heaven.
  • برق می‌انداخت می‌سوزید سنگ  ** ابر می‌غرید رخ می‌ریخت رنگ 
  • It was shooting (flashes of) lightning, the rocks were burning; the cloud was roaring, cheeks were shedding colour.
  • جملگان بر بامها بودند شب  ** که پدید آمد ز بالا آن کرب  1610
  • All (the people) were on the roofs at night, when that woe came into view from on high.
  • جملگان از بامها زیر آمدند  ** سر برهنه جانب صحرا شدند 
  • All came down from the roofs and went bare-headed towards the open country.
  • مادران بچگان برون انداختند  ** تا همه ناله و نفیر افراختند 
  • Mothers cast out their children, that all might raise wailing and distressful cries.
  • از نماز شام تا وقت سحر  ** خاک می‌کردند بر سر آن نفر 
  • From (the time of) the evening prayer till the hour of dawn, those folk were throwing dust on their heads.
  • جملگی آوازها بگرفته شد  ** رحم آمد بر سر آن قوم لد 
  • (Then) all voices were hushed: the (Divine) mercy came upon that perverse people.
  • بعد نومیدی و آه ناشکفت  ** اندک‌اندک ابر وا گشتن گرفت  1615
  • After despair and unrestrained lamentation, little by little the cloud began to turn back.
  • قصه‌ی یونس درازست و عریض  ** وقت خاکست و حدیث مستفیض 
  • The story of Yúnus is long and broad: it is time (to speak) of the Earth and (resume) the far-spread tale.
  • چون تضرع را بر حق قدرهاست  ** وآن بها که آنجاست زاری را کجاست 
  • Since humble entreaty has (such) value with God—and where (else) has lamentation the price (reward) that it has there?—
  • هین امید اکنون میان را چست بند  ** خیز ای گرینده و دایم بخند 
  • Oh, (take) hope! Now (to-day) gird thy loins tight! Arise, O weeper, and laugh continually,
  • که برابر می‌نهد شاه مجید  ** اشک را در فضل با خون شهید 
  • For the glorious King is ranking tears as equal in merit to the blood of the martyr.
  • فرستادن اسرافیل را علیه‌السلام به خاک کی حفنه‌ای بر گیر از خاک بهر ترکیب جسم آدم علیه‌السلام 
  • The sending of Isráfíl (Seraphiel), on whom be peace, to the Earth with orders to take a handful of clay for moulding the body of Adam, on whom be peace.
  • گفت اسرافیل را یزدان ما  ** که برو زان خاک پر کن کف بیا  1620
  • Our God said to Seraphiel, “Go, fill thy hand with that clay and come (back).”
  • آمد اسرافیل هم سوی زمین  ** باز آغازید خاکستان حنین 
  • Seraphiel, likewise, came to the Earth: again the Earth began to moan,
  • کای فرشته‌ی صور و ای بحر حیات  ** که ز دمهای تو جان یابد موات 
  • Saying, “O Angel of the trumpet (of Resurrection) and O Sea of life, by whose breaths the dead are revived,
  • در دمی از صور یک بانگ عظیم  ** پر شود محشر خلایق از رمیم 
  • Thou blowest one terrible blast from the trumpet, and the place of Judgement becomes full of people (raised) from rotten bones.
  • در دمی در صور گویی الصلا  ** برجهید ای کشتگان کربلا 
  • Thou blowest on the trumpet and criest, ‘Hark, spring up, O ye slain of Karbalá!
  • ای هلاکت دیدگان از تیغ مرگ  ** برزنید از خاک سر چون شاخ و برگ  1625
  • O ye who have perished by the sword of Death, put forth your heads from the earth (grave), like bough and leaf!’
  • رحمت تو وآن دم گیرای تو  ** پر شود این عالم از احیای تو 
  • From thy bringing the dead to life this world is filled with thy mercy and with that potent breath of thine.
  • تو فرشته‌ی رحمتی رحمت نما  ** حامل عرشی و قبله‌ی دادها 
  • Thou art the Angel of mercy: show mercy! Thou art the bearer of the Throne and the qibla of (Divine) gifts.”
  • عرش معدن گاه داد و معدلت  ** چار جو در زیر او پر مغفرت 
  • The Throne is the mine (source) of justice and equity: beneath it are four rivers filled with forgiveness:
  • جوی شیر و جوی شهد جاودان  ** جوی خمر و دجله‌ی آب روان 
  • A river of milk and a river of honey everlasting; a river of wine and a river of running water.
  • پس ز عرش اندر بهشتستان رود  ** در جهان هم چیزکی ظاهر شود  1630
  • Then from the Throne they flow into Paradise; some little thing (offshoot) appears in this world too,
  • گرچه آلوده‌ست اینجا آن چهار  ** از چه از زهر فنا و ناگوار 
  • Although here those four (rivers) are defiled—by what? By the poison of mortality and indigestion.
  • جرعه‌ای بر خاک تیره ریختند  ** زان چهار و فتنه‌ای انگیختند 
  • From (each of) those four (rivers) a draught has been poured on the dark Earth and a temptation has been offered,
  • تا بجویند اصل آن را این خسان  ** خود برین قانع شدند این ناکسان 
  • In order that these vile wretches may seek the source thereof; (but) these worthless folk are content with this (draught).
  • شیر داد و پرورش اطفال را  ** چشمه کرده سینه‌ی هر زال را 
  • He (God) hath given milk and nourishment for babes: He hath made the breast of every wife a fountain (of milk).
  • خمر دفع غصه و اندیشه را  ** چشمه کرده از عنب در اجترا  1635
  • (He hath given) wine to drive away grief and care: He hath made of the grape a fountain to inspire courage.
  • انگبین داروی تن رنجور را  ** چشمه کرده باطن زنبور را 
  • (He hath given) honey as a remedy for the sick body: He hath made the inward part of the bee a fountain (of honey).
  • آب دادی عام اصل و فرع را  ** از برای طهر و بهر کرع را 
  • He gave water universally to high and low for cleanliness and for drinking.
  • تا ازینها پی بری سوی اصول  ** تو برین قانع شدی ای بوالفضول 
  • (The object is) that you may follow the track from these (derivatives) towards the origins; but you are content with this (offshoot), O trifler.
  • بشنو اکنون ماجرای خاک را  ** که چه می‌گوید فسون محراک را 
  • Now hear the story of the Earth and what she is saying to enchant the disturber (of her peace).
  • پیش اسرافیل‌گشته او عبوس  ** می‌کند صد گونه شکل و چاپلوس  1640
  • With frowning (unsmiling) looks in the presence of Seraphiel, she is practising a hundred sorts of coquetry and blandishment,
  • که بحق ذات پاک ذوالجلال  ** که مدار این قهر را بر من حلال 
  • Saying, “By the truth of the holy essence of the Almighty, (I beseech thee), do not regard this violence to me as lawful!
  • من ازین تقلیب بویی می‌برم  ** بدگمانی می‌دود اندر سرم 
  • I have a presentiment of this change: suspicious thoughts are running in my head.
  • تو فرشته‌ی رحمتی رحمت نما  ** زانک مرغی را نیازارد هما 
  • Thou art the Angel of mercy: show mercy, for the humá will not harm any (common) bird.
  • ای شفا و رحمت اصحاب درد  ** تو همان کن کان دو نیکوکار کرد 
  • O (thou who art) healing and mercy to the sorrowful, do thou the same as those two benefactors did.”
  • زود اسرافیل باز آمد به شاه  ** گفت عذر و ماجرا نزد اله  1645
  • At once Seraphiel returned to the King: in God's presence he excused himself and told what had passed,
  • کز برون فرمان بدادی که بگیر  ** عکس آن الهام دادی در ضمیر 
  • Saying, “Outwardly (formally) Thou gavest (me) the command to take (the clay), (but) Thou didst inspire my conscience to do the opposite of that.
  • امر کردی در گرفتن سوی گوش  ** نهی کردی از قساوت سوی هوش 
  • The command to take Thou didst address to my ear, the prohibition against hardheartedness Thou didst address to my understanding.
  • سبق رحمت گشت غالب بر غضب  ** ای بدیع افعال و نیکوکار رب 
  • Mercy, being prior, prevailed over wrath, O Lord whose actions are incomparable and whose dealings are gracious.”
  • فرستادن عزرائیل ملک العزم و الحزم را علیه‌السلام ببر گرفتن حفنه‌ای خاک تا شود جسم آدم چالاک عیله‌السلام و الصلوة 
  • The sending of Azrael, the Angel of firm resolution and strong mind, on whom be peace, to seize a handful of clay in order that the body of Adam, on whom be peace, might be quickened.
  • گفت یزدان زو عزرائیل را  ** که ببین آن خاک پر تخییل را 
  • Straightway God said to Azrael, “Behold the Earth full of vain imagination!
  • آن ضعیف زال ظالم را بیاب  ** مشت خاکی هین بیاور با شتاب  1650
  • Find that feeble unjust old crone: hark, fetch a handful of clay and make haste!”
  • رفت عزرائیل سرهنگ قضا  ** سوی کره‌ی خاک بهر اقتضا 
  • Azrael, the captain of the (Divine) Decree, went off towards the terrestrial globe for the purpose of requisition.