English    Türkçe    فارسی   

1
1338-1387

  • Without (our) seeking Thou hast given us this search, Thou hast opened to all the treasure of (Thy) beneficence.
  • بی‌‌طلب تو این طلب‌‌مان داده‌‌ای ** گنج احسان بر همه بگشاده‌‌ای‌‌
  • How the hare brought to the beasts of chase the news that the lion had fallen into the well.
  • مژده بردن خرگوش سوی نخجیران که شیر در چاه افتاد
  • When the hare was gladdened by deliverance (from the lion), he began to run towards the beasts until (he came to) the desert.
  • چون که خرگوش از رهایی شاد گشت ** سوی نخجیران دوان شد تا به دشت‌‌
  • Having seen the lion miserably slain in the well, he was skipping joyously all the way to the meadow, 1340
  • شیر را چون دید در چه کشته زار ** چرخ می‌‌زد شادمان تا مرغزار
  • Clapping his hands because he had escaped from the hand of Death; fresh and dancing in the air, like bough and leaf.
  • دست می‌‌زد چون رهید از دست مرگ ** سبز و رقصان در هوا چون شاخ و برگ‌‌
  • Bough and leaf were set free from the prison of earth, lifted their heads, and became comrades of the wind;
  • شاخ و برگ از حبس خاک آزاد شد ** سر بر آورد و حریف باد شد
  • The leaves, when they had burst (forth from) the bough, made haste to reach the top of the tree;
  • برگها چون شاخ را بشکافتند ** تا به بالای درخت اشتافتند
  • With the tongue of (seed that put forth) its sprouts each fruit and tree severally is singing thanks to God,
  • با زبان شطاه شکر خدا ** می‌‌سراید هر بر و برگی جدا
  • Saying, “The Bounteous Giver nourished our root until the tree grew big and stood upright.” 1345
  • که بپرورد اصل ما را ذو العطا ** تا درخت استغلظ آمد و استوی‌‌
  • (Even so) the spirits bound in clay, when they escape glad at heart from their (prisons of) clay,
  • جانهای بسته اندر آب و گل ** چون رهند از آب و گلها شاد دل‌‌
  • Begin to dance in the air of Divine Love and become flawless like the full moon's orb,
  • در هوای عشق حق رقصان شوند ** همچو قرص بدر بی‌‌نقصان شوند
  • Their bodies dancing, and their souls—nay, do not ask (how their souls fare); and that (Love) which surrounds the soul—do not ask of those things!
  • جسمشان در رقص و جانها خود مپرس ** و آن که گرد جان از آنها خود مپرس‌‌
  • The hare lodged the lion in prison. Shame on a lion who was discomfited by a hare!
  • شیر را خرگوش در زندان نشاند ** ننگ شیری کاو ز خرگوشی بماند
  • He is in such a disgrace, and still—this is a wonder—he would fain be addressed by the title of Fakhr-i Dín. 1350
  • در چنان ننگی و آن گه این عجب ** فخر دین خواهد که گویندش لقب‌‌
  • O thou lion that liest alone at the bottom of this well, thy fleshly soul, like the hare, has shed and drunk thy blood;
  • ای تو شیری در تک این چاه فرد ** نفس چون خرگوش خونت ریخت و خورد
  • Thy hare-soul is feeding in the desert, (whilst) thou art (lying) at the bottom of this well of “How?” and “Why?”
  • نفس خرگوشت به صحرا در چرا ** تو به قعر این چه چون و چرا
  • That lion-catcher (the hare) ran towards the beasts, crying, “Rejoice, O my people, since the announcer of joy is come.
  • سوی نخجیران دوید آن شیر گیر ** کابشروا یا قوم إذ جاء البشیر
  • Glad news! Glad news, O company of merry-makers! That hell-hound has gone back to Hell.
  • مژده مژده ای گروه عیش‌‌ساز ** کان سگ دوزخ به دوزخ رفت باز
  • Glad news! Glad news! The enemy of your lives—his teeth have been torn out by the vengeance of his Creator. 1355
  • مژده مژده کان عدوی جانها ** کند قهر خالقش دندانها
  • He who smote many heads with his claws—him too the broom of Death has swept away like rubbish.”
  • آن که از پنجه بسی سرها بکوفت ** همچو خس جاروب مرگش هم بروفت‌‌
  • How the beasts gathered round the hare and spoke in praise of him.
  • جمع شدن نخجیران گرد خرگوش و ثنا گفتن او را
  • Then all the wild beasts assembled, joyous and laughing gleefully in rapture and excitement.
  • جمع گشتند آن زمان جمله وحوش ** شاد و خندان از طرب در ذوق و جوش‌‌
  • They formed a ring, he (the hare) in the midst like a candle: they bowed (in homage) and said to him, "Hark!"
  • حلقه کردند او چو شمعی در میان ** سجده آوردند و گفتندش که هان‌‌
  • “Art thou a heavenly angel or a peri? No, thou art the Azrael of fierce lions.
  • تو فرشته‌‌ی آسمانی یا پری ** نی تو عزراییل شیران نری‌‌
  • Whatever thou art, our souls are offered in sacrifice to thee. Thou hast prevailed. Health to thy hand and arm! 1360
  • هر چه هستی جان ما قربان تست ** دست بردی دست و بازویت درست‌‌
  • God turned this water into thy stream. Blessing on thy hand and arm!
  • راند حق این آب را در جوی تو ** آفرین بر دست و بر بازوی تو
  • Explain how thou didst meditate with guile, and how thou didst guilefully wipe out that ruffian.
  • باز گو تا چون سگالیدی به مکر ** آن عوان را چون بمالیدی به مکر
  • Explain, in order that the tale may be the means of curing (our malady); explain, that it may be a salve for our souls.
  • باز گو تا قصه درمانها شود ** باز گو تا مرهم جانها شود
  • Explain! for in consequence of the iniquity of that tyrant our souls have myriads of wounds.”
  • باز گو کز ظلم آن استم نما ** صد هزاران زخم دارد جان ما
  • “O Sirs,” said he, “it was (by) God's aid; else, who in the world is a hare (who am I, that I should have been able to do this)? 1365
  • گفت تایید خدا بود ای مهان ** ور نه خرگوشی که باشد در جهان‌‌
  • He (God) bestowed power on me and gave light to my heart: the light in my heart gave strength to hand and foot.”
  • قوتم بخشید و دل را نور داد ** نور دل مر دست و پا را زور داد
  • From God come preferments (to high position), from God also come changes (which bring one to low estate).
  • از بر حق می‌‌رسد تفضیلها ** باز هم از حق رسد تبدیلها
  • God in (due) course and turn is ever displaying this (Divine) aid to doubters and seers (alike).
  • حق به دور و نوبت این تایید را ** می‌‌نماید اهل ظن و دید را
  • (No title in Nicholson 1)
  • پند دادن خرگوش نخجیران را که بدین شاد مشوید
  • Take heed! Do not exult in a kingdom bestowed in turns (passing from one to another), O thou who art the bondsman of Vicissitude, do not act as though thou wert free!
  • هین به ملک نوبتی شادی مکن ** ای تو بسته‌‌ی نوبت آزادی مکن‌‌
  • (But) those for whom is prepared a kingdom beyond Vicissitude, for them the drums (of sovereignty) are beaten beyond the Seven Planets. 1370
  • آن که ملکش برتر از نوبت تنند ** برتر از هفت انجمش نوبت زنند
  • Beyond Vicissitude are the kings everlasting: their spirits are circling with the Cupbearer perpetually.
  • برتر از نوبت ملوک باقی‌‌اند ** دور دایم روحها با ساقی‌‌اند
  • If thou wilt renounce this drinking (of worldly pleasures) for a day or two (for thy brief lifetime), thou wilt dip thy mouth in the drink of Paradise.
  • ترک این شرب ار بگویی یک دو روز ** در کنی اندر شراب خلد پوز
  • Commentary on (the Tradition) “We have returned from the lesser Jihád to the greater Jihád.”
  • تفسیر رجعنا من الجهاد الاصغر الی الجهاد الاکبر
  • O kings, we have slain the outward enemy, (but) there remains within (us) a worse enemy than he.
  • ای شهان کشتیم ما خصم برون ** ماند خصمی زو بتر در اندرون‌‌
  • To slay this (enemy) is not the work of reason and intelligence: the inward lion is not subdued by the hare.
  • کشتن این کار عقل و هوش نیست ** شیر باطن سخره‌‌ی خرگوش نیست‌‌
  • This carnal self (nafs) is Hell, and Hell is a dragon (the fire of) which is not diminished by oceans (of water). 1375
  • دوزخ است این نفس و دوزخ اژدهاست ** کاو به دریاها نگردد کم و کاست‌‌
  • It would drink up the Seven Seas, and still the blazing of that consumer of all creatures would not become less.
  • هفت دریا را در آشامد هنوز ** کم نگردد سوزش آن خلق سوز
  • Stones and stony-hearted infidels enter it, miserable and shamefaced,
  • سنگها و کافران سنگ دل ** اندر آیند اندر او زار و خجل‌‌
  • (But) still it is not appeased by all this food, until there comes to it from God this call—
  • هم نگردد ساکن از چندین غذا ** تا ز حق آید مر او را این ندا
  • “Art thou filled, art thou filled?” It says, “Not yet; lo, here is the fire, here is the glow, here is the burning!”
  • سیر گشتی سیر گوید نی هنوز ** اینت آتش اینت تابش اینت سوز
  • It made a mouthful of and swallowed a whole world, its belly crying aloud, “Is there any more?” 1380
  • عالمی را لقمه کرد و در کشید ** معده‌‌اش نعره زنان هل من مزید
  • God, from (the realm) where place is not, sets His foot on it: then it subsides at (the command) Be, and it was.
  • حق قدم بر وی نهد از لا مکان ** آن گه او ساکن شود از کن فکان‌‌
  • Inasmuch as this self of ours is a part of Hell, and the parts always have the nature of the whole,
  • چون که جزو دوزخ است این نفس ما ** طبع کل دارد همیشه جزوها
  • To God (alone) belongs this foot (power) to kill it: who, indeed, but God should draw its bow (vanquish it)?
  • این قدم حق را بود کاو را کشد ** غیر حق خود کی کمان او کشد
  • Only the straight arrow is put on the bow, (but) this bow (of the self) has (its) arrows bent back and crooked.
  • در کمان ننهند الا تیر راست ** این کمان را باژگون کژ تیرهاست‌‌
  • Be straight, like an arrow, and escape from the bow, for without doubt every straight (arrow) will fly from the bow (to its mark). 1385
  • راست شو چون تیر و واره از کمان ** کز کمان هر راست بجهد بی‌‌گمان‌‌
  • When I turned back from the outer warfare, I set my face towards the inner warfare.
  • چون که واگشتم ز پیکار برون ** روی آوردم به پیکار درون‌‌
  • We have returned from the lesser Jihád, we are engaged along with the Prophet in the greater Jihád.
  • قد رجعنا من جهاد الاصغریم ** با نبی اندر جهاد اکبریم‌‌