English    Türkçe    فارسی   

5
773-822

  • از خدا غیر خدا را خواستن  ** ظن افزونیست و کلی کاستن 
  • To crave of God aught other than God is (merely) the supposition of gain, and (in reality) it is entire loss;
  • خاصه عمری غرق در بیگانگی  ** در حضور شیر روبه‌شانگی 
  • Especially (to desire) a life sunk in estrangement (from God) is to behave like a fox in the presence of the lion,
  • عمر بیشم ده که تا پس‌تر روم  ** مهلم افزون کن که تا کمتر شوم  775
  • (Saying), “Give me longer life that I may go farther back; grant me more time that I may become less.”
  • تا که لعنت را نشانه او بود  ** بد کسی باشد که لعنت‌جو بود 
  • (The result is) that he (such an one) is a mark for the (Divine) curse: evil is that one who seeks to be accursed.
  • عمر خوش در قرب جان پروردنست  ** عمر زاغ از بهر سرگین خوردنست 
  • The goodly life is to nourish the spirit in nearness (to God); the crow's life is for the sake of eating dung.
  • عمر بیشم ده که تا گه می‌خورم  ** دایم اینم ده که بس بدگوهرم 
  • (The crow says), “Give me more life that I may be ever eating dung: give me this always, for I am very evil-natured.”
  • گرنه گه خوارست آن گنده‌دهان  ** گویدی کز خوی زاغم وا رهان 
  • Were it not that that foul-mouthed one is a dung-eater, he would say, “Deliver me from the nature of the crow!”
  • مناجات 
  • Prayer.
  • ای مبدل کرده خاکی را به زر  ** خاک دیگر را بکرده بوالبشر  780
  • O Thou who hast transmuted one clod of earth into gold, and another clod into the Father of mankind,
  • کار تو تبدیل اعیان و عطا  ** کار من سهوست و نسیان و خطا 
  • Thy work is the transmutation of essences and (the showing of) munificence; my work is mistake and forgetfulness and error.
  • سهو و نسیان را مبدل کن به علم  ** من همه خلمم مرا کن صبر و حلم 
  • Transmute mistake and forgetfulness into knowledge: I am all choler, make me patience and forbearance.
  • ای که خاک شوره را تو نان کنی  ** وی که نان مرده را تو جان کنی 
  • O Thou who makest nitrous earth to be bread, and O Thou who makest dead bread to be life,
  • ای که جان خیره را رهبر کنی  ** وی که بی‌ره را تو پیغمبر کنی 
  • O Thou who makest the distracted soul to be a Guide, and O Thou who makest the wayless wanderer to be a Prophet,
  • می‌کنی جزو زمین را آسمان  ** می‌فزایی در زمین از اختران  785
  • Thou makest a piece of earth to be heaven, Thou givest increase in the earth from the stars.
  • هر که سازد زین جهان آب حیات  ** زوترش از دیگران آید ممات 
  • Whosoever makes the Water of Life to consist of (the pleasures of) this world, death comes to him sooner than to the others.
  • دیده‌ی دل کو به گردون بنگریست  ** دید که اینجا هر دمی میناگریست 
  • The eye of the heart (the inward eye) that contemplated the (spiritual) firmament perceived that here (in the sensible world) is a continual alchemy.
  • قلب اعیانست و اکسیری محیط  ** ایتلاف خرقه‌ی تن بی‌مخیط 
  • The harmonious cohesion of the patched garment, (which is) the body, without being stitched (together), is (owing to) the transmutation of essences and (to) an all-embracing elixir.
  • تو از آن روزی که در هست آمدی  ** آتشی یا بادی یا خاکی بدی 
  • From the day when thou camest into existence, thou wert fire or air or earth.
  • گر بر آن حالت ترا بودی بقا  ** کی رسیدی مر ترا این ارتقا  790
  • If thou hadst remained in that condition, how should this (present) height have been reached by thee?
  • از مبدل هستی اول نماند  ** هستی بهتر به جای آن نشاند 
  • The Transmuter did not leave thee in thy first (state of) existence: He established a better (state of) existence in the place of that (former one);
  • هم‌چنین تا صد هزاران هستها  ** بعد یکدیگر دوم به ز ابتدا 
  • And so on till (He gave thee) a hundred thousand states of existence, one after the other, the second (always) better than the beginning.
  • از مبدل بین وسایط را بمان  ** کز وسایط دور گردی ز اصل آن 
  • Regard (all change as derived) from the Transmuter, leave (ignore) the intermediaries, for by (regarding) the intermediaries thou wilt be come far from their Origin.
  • واسطه هر جا فزون شد وصل جست  ** واسطه کم ذوق وصل افزونترست 
  • Wherever the intermediaries increase, union (with the Origin) is removed: (in proportion as) the intermediaries are less, the delight of (attaining to) union is greater.
  • از سبب‌دانی شود کم حیرتت  ** حیرت تو ره دهد در حضرتت  795
  • By knowing the intermediaries thy bewilderment (in God) is diminished: thy bewilderment gives thee admission to the (Divine) Presence.
  • این بقاها از فناها یافتی  ** از فنااش رو چرا برتافتی 
  • Thou hast gained these (successive) lives from (successive) deaths: why hast thou averted thy face from dying in Him?
  • زان فناها چه زیان بودت که تا  ** بر بقا چفسیده‌ای ای نافقا 
  • What loss was thine (what loss didst thou suffer) from those deaths, that thou hast clung (so tenaciously) to (this earthly) life, O rat?
  • چون دوم از اولینت بهترست  ** پس فنا جو و مبدل را پرست 
  • Since thy second (life) is better than thy first, therefore seek to die (to the world), and worship the Transmuter.
  • صد هزاران حشر دیدی ای عنود  ** تاکنون هر لحظه از بدو وجود 
  • O contumacious man, thou hast experienced a hundred thousand resurrections at every moment from the beginning of thy existence until now:
  • از جماد بی‌خبر سوی نما  ** وز نما سوی حیات و ابتلا  800
  • From inanimateness (thou didst move) unconsciously towards (vegetal) growth, and from (vegetal) growth towards (animal) life and tribulation;
  • باز سوی عقل و تمییزات خوش  ** باز سوی خارج این پنج و شش 
  • Again, towards reason and goodly discernments; again, towards (what lies) outside of these five (senses) and six (directions).
  • تا لب بحر این نشان پایهاست  ** پس نشان پا درون بحر لاست 
  • These footprints are (extend) as far as the shore of the Ocean; then the footprints disappear in the Ocean;
  • زانک منزلهای خشکی ز احتیاط  ** هست دهها و وطنها و رباط 
  • Because, from (Divine) precaution, the resting-places (appointed for the traveller) on the dry land are (like) villages and dwellings and caravanserays,
  • باز منزلهای دریا در وقوف  ** وقت موج و حبس بی‌عرصه و سقوف 
  • (While) on the contrary the resting-places of the Ocean, when its billows swell, have no floor or roof (to shelter the traveller) during (his) stay and detention.
  • نیست پیدا آن مراحل را سنام  ** نه نشانست آن منازل را نه نام  805
  • These (Oceanic) stages have no visible beacon: these resting-places have neither sign nor name.
  • هست صد چندان میان منزلین  ** آن طرف که از نما تا روح عین 
  • Between every two resting-places Yonder there is (a distance) a hundred times as much as from the vegetal state to the Essential Spirit.
  • در فناها این بقاها دیده‌ای  ** بر بقای جسم چون چفسیده‌ای 
  • Thou hast seen this life (to be implicit) in (previous) deaths: how, (then), art thou (so) attached to the life of the body?
  • هین بده ای زاغ این جان باز باش  ** پیش تبدیل خدا جانباز باش 
  • Come, O crow, give up this (animal) soul! Be a falcon, be self-sacrificing in the presence of the Divine transmutation.
  • تازه می‌گیر و کهن را می‌سپار  ** که هر امسالت فزونست از سه پار 
  • Take the new and surrender the old, for every “this year” of thine is superior to three “last years.”
  • گر نباشی نخل‌وار ایثار کن  ** کهنه بر کهنه نه و انبار کن  810
  • If thou wilt not be lavish (of thyself) like the date-palm, (then) pile old rags on old rags and make a heap,
  • کهنه و گندیده و پوسیده را  ** تحفه می‌بر بهر هر نادیده را 
  • And offer the stinking and rotten old rags to every blind man.
  • آنک نو دید او خریدار تو نیست  ** صید حقست او گرفتار تو نیست 
  • He that hath seen the new is not thy customer: he is God's prey, he is not thy captive.
  • هر کجا باشند جوق مرغ کور  ** بر تو جمع آیند ای سیلاب شور 
  • (But) wherever is a flock of blind birds, they will gather around thee, O brackish flood-water,
  • تا فزاید کوری از شورابها  ** زانک آب شور افزاید عمی 
  • That (their) blindness may be increased by (thy) brackish waters; for brackish water increases blindness.
  • اهل دنیا زان سبب اعمی‌دل‌اند  ** شارب شورابه‌ی آب و گل‌اند  815
  • Hence the worldly are blind of heart: they are drinkers of the brackish water of clay.
  • شور می‌ده کور می‌خر در جهان  ** چون نداری آب حیوان در نهان 
  • Continue to give brackish water and buy (the favour of) the blind in the world, since thou hast not the Water of Life within thee.
  • با چنین حالت بقا خواهی و یاد  ** هم‌چو زنگی در سیه‌رویی تو شاد 
  • In such a (despicable) state (as has been described) thou wouldst fain live and be remembered: in blackness of face (shame and opprobrium), like a negro, thou art rejoicing.
  • در سیاهی زنگی زان آسوده است  ** کو ز زاد و اصل زنگی بوده است 
  • The negro in (his) blackness is pleased (with himself), for he has (always) been a negro by birth and nature;
  • آنک روزی شاهد و خوش‌رو بود  ** گر سیه‌گردد تدارک‌جو بود 
  • (But) he that (even) for a day is beloved and beautiful, if he become black, will seek to repair (the misfortune).
  • مرغ پرنده چو ماند در زمین  ** باشد اندر غصه و درد و حنین  820
  • When the bird that can fly remains (helpless) on the earth, it is in anguish and grief and lamentation;
  • مرغ خانه بر زمین خوش می‌رود  ** دانه‌چین و شاد و شاطر می‌دود 
  • (But) the domestic fowl walks complacently on the earth: it runs about picking grain and happy and bold,
  • زآنک او از اصل بی‌پرواز بود  ** وآن دگر پرنده و پرواز بود 
  • Because by nature it was (always) without (the power of) flight, while the other (bird) was (naturally) a flier and open-winged.
  • قال النبی علیه‌السلام ارحموا ثلاثا عزیز قوم ذل و غنی قوم افتقر و عالما یلعب به الجهال 
  • The Prophet, on whom be peace, said, “Pity three (classes of men): the mighty man of a people who is abased, and the rich man of a people who is impoverished, and a learned man whom the ignorant make sport of.”