English    Türkçe    فارسی   

1
962-1011

  • The fear of poverty is like that (man's) terror: know thou that covetousness and striving are (like) India (in this tale).
  • ترس درویشی مثال آن هراس ** حرص و کوشش را تو هندستان شناس‌‌
  • He (Solomon) commanded the wind to bear him quickly over the water to the uttermost part of India.
  • باد را فرمود تا او را شتاب ** برد سوی قعر هندستان بر آب‌‌
  • Next day, at the time of conference and meeting, Solomon said to Azrael:
  • روز دیگر وقت دیوان و لقا ** پس سلیمان گفت عزراییل را
  • “Didst thou look with anger on that Moslem in order that he might wander (as an exile) far from his home?” 965
  • کان مسلمان را بخشم از چه چنان ** بنگریدی تا شد آواره ز خان‌‌
  • Azrael said, “When did I look (on him) angrily? I saw him as I passed by, (and looked at him) in astonishment,
  • گفت من از خشم کی کردم نظر ** از تعجب دیدمش در رهگذر
  • For God had commanded me, saying, ‘Hark, to-day do thou take his spirit in India.’
  • که مرا فرمود حق که امروز هان ** جان او را تو به هندستان ستان‌‌
  • From wonder I said (to myself), ‘(Even) if he has a hundred wings, ’tis a far journey for him to be in India (to-day).’”
  • از عجب گفتم گر او را صد پر است ** او به هندستان شدن دور اندر است‌‌
  • In like manner judge of all the affairs of this world and open your eye and see!
  • تو همه کار جهان را همچنین ** کن قیاس و چشم بگشا و ببین‌‌
  • From whom shall we flee? From ourselves? Oh, absurdity! From whom shall we take (ourselves) away? From God? Oh, crime! 970
  • از که بگریزیم از خود ای محال ** از که برباییم از حق ای وبال‌‌
  • How the lion again declared exertion to be superior to trust in God and expounded the advantages of exertion.
  • باز ترجیح‌‌نهادن شیر جهد را بر توکل و فواید جهد را بیان کردن‌‌
  • “Yes,” said the lion; “but at the same time consider the exertions of the prophets and the true believers.
  • شیر گفت آری و لیکن هم ببین ** جهدهای انبیا و مومنین‌‌
  • God, exalted is He, prospered their exertion and what they suffered of oppression and heat and cold.
  • حق تعالی جهدشان را راست کرد ** آن چه دیدند از جفا و گرم و سرد
  • Their plans were excellent in all circumstances: everything done by a goodly man is goodly.
  • حیله‌‌هاشان جمله حال آمد لطیف ** کل شی‌‌ء من ظریف هو ظریف‌‌
  • Their snares caught the Heavenly bird, all their deficiencies turned to increment.”
  • دامهاشان مرغ گردونی گرفت ** نقصهاشان جمله افزونی گرفت‌‌
  • O master, exert thyself so long as thou canst in (following) the way of the prophets and saints! 975
  • جهد می‌‌کن تا توانی ای کیا ** در طریق انبیا و اولیا
  • Endeavour is not a struggle with Destiny, because Destiny itself has laid this (endeavour) upon us.
  • با قضا پنجه زدن نبود جهاد ** ز آن که این را هم قضا بر ما نهاد
  • I am an infidel if any one has suffered loss a single moment (while walking) in the way of faith and obedience.
  • کافرم من گر زیان کرده ست کس ** در ره ایمان و طاعت یک نفس‌‌
  • Your head is not broken: do not bandage this head. Exert yourself (in doing good works) for one or two little days (i.e. during this brief life), and laugh unto everlasting!
  • سر شکسته نیست این سر را مبند ** یک دو روزک جهد کن باقی بخند
  • An evil resort sought he that sought this world; a good state sought he that sought the world to come.
  • بد محالی جست کاو دنیا بجست ** نیک حالی جست کاو عقبی بجست‌‌
  • Plots for gaining (the things of) this world are worthless, (but) plots for renouncing this world are inspired (by God). 980
  • مکرها در کسب دنیا بارد است ** مکرها در ترک دنیا وارد است‌‌
  • The (right) plot is that he (the prisoner) digs a hole in his prison (in order to escape); if he blocks up the hole, that is a foolish plot.
  • مکر آن باشد که زندان حفره کرد ** آن که حفره بست آن مکری ست سرد
  • This world is the prison, and we are the prisoners: dig a hole in the prison and let yourself out!
  • این جهان زندان و ما زندانیان ** حفره کن زندان و خود را وارهان‌‌
  • What is this world? To be forgetful of God; it is not merchandise and silver and weighing-scales and women.
  • چیست دنیا از خدا غافل بدن ** نی قماش و نقره و میزان و زن‌‌
  • As regards the wealth that you carry for religion's sake, “How good is righteous wealth (for the righteous man)!” as the Prophet recited.
  • مال را کز بهر دین باشی حمول ** نعم مال صالح خواندش رسول‌‌
  • Water in the boat is the ruin of the boat, (but) water underneath the boat is a support. 985
  • آب در کشتی هلاک کشتی است ** آب اندر زیر کشتی پشتی است‌‌
  • Since he cast out from his heart (the desire for) wealth and possessions, on that account Solomon did not call himself (by any name) but “poor.”
  • چون که مال و ملک را از دل براند ** ز آن سلیمان خویش جز مسکین نخواند
  • The stoppered jar, (though) in rough water, floated on the water because of its wind-filled (empty) heart.
  • کوزه‌‌ی سر بسته اندر آب زفت ** از دل پر باد فوق آب رفت‌‌
  • When the wind of poverty is within (any one), he rests at peace on the surface of the water of the world;
  • باد درویشی چو در باطن بود ** بر سر آب جهان ساکن بود
  • Although the whole of this world is his kingdom, in the eye of his heart the kingdom is nothing.
  • گر چه جمله‌‌ی این جهان ملک وی است ** ملک در چشم دل او لا شی است‌‌
  • Therefore stopper and seal the mouth of your heart, and fill it from the Divine ventilator. 990
  • پس دهان دل ببند و مهر کن ** پر کنش از باد کبر من لدن‌‌
  • Exertion is a reality, and medicine and disease are realities: the sceptic in his denial of exertion practised (and thereby affirmed) exertion.
  • جهد حق است و دوا حق است و درد ** منکر اندر نفی جهدش جهد کرد
  • How the superiority of exertion to trust in God was established.
  • مقرر شدن ترجیح جهد بر توکل‌‌
  • The lion gave many proofs in this style, so that those necessitarians became tired of answering (him).
  • زین نمط بسیار برهان گفت شیر ** کز جواب آن جبریان گشتند سیر
  • Fox and deer and hare and jackal abandoned (the doctrine of) necessity and (ceased from) disputation.
  • روبه و آهو و خرگوش و شغال ** جبر را بگذاشتند و قیل و قال‌‌
  • They made covenants with the furious lion, (ensuring) that he should incur no loss in this bargain,
  • عهدها کردند با شیر ژیان ** کاندر این بیعت نیفتد در زیان‌‌
  • (That) the daily ration should come to him without trouble, and that he should not need to make a further demand. 995
  • قسم هر روزش بیاید بی‌‌جگر ** حاجتش نبود تقاضای دگر
  • Day by day the one on whom the lot fell would run to the lion as (swiftly as) a cheetah.
  • قرعه بر هر که فتادی روز روز ** سوی آن شیر او دویدی همچو یوز
  • When this cup (of death) came round to the hare, the hare cried out, “Why, how long (are we to endure this) injustice?”
  • چون به خرگوش آمد این ساغر به دور ** بانگ زد خرگوش کاخر چند جور
  • How the beasts of chase blamed the hare for his delay in going to the lion.
  • انکار کردن نخجیران بر خرگوش در تاخیر رفتن بر شیر
  • The company (of beasts) said to him: “All this time we have sacrificed our lives in troth and loyalty.
  • قوم گفتندش که چندین گاه ما ** جان فدا کردیم در عهد و وفا
  • Do not thou seek to give us a bad name, O rebellious one! Lest the lion be aggrieved, go, go! Quick! Quick!”
  • تو مجو بد نامی ما ای عنود ** تا نرنجد شیر رو رو زود زود
  • How the hare answered the beasts.
  • جواب گفتن خرگوش نخجیران را
  • “O friends,” said he, “grant me a respite, that by my cunning ye may escape from calamity, 1000
  • گفت ای یاران مرا مهلت دهید ** تا به مکرم از بلا بیرون جهید
  • That by my cunning your lives may be saved and this (safety) remain as a heritage to your children.”
  • تا امان یابد به مکرم جانتان ** ماند این میراث فرزندانتان‌‌
  • After this manner every prophet in the world used to call the peoples to a place of deliverance,
  • هر پیمبر امتان را در جهان ** همچنین تا مخلصی می‌‌خواندشان‌‌
  • For he had seen from Heaven the way of escape, (though) in (their) sight he was contracted (despicable) like the pupil of the eye.
  • کز فلک راه برون شو دیده بود ** در نظر چون مردمک پیچیده بود
  • Men regarded him as small like the pupil: none attained to (understanding of) the (real) greatness (worth) of the pupil.
  • مردمش چون مردمک دیدند خرد ** در بزرگی مردمک کس ره نبرد
  • How the beasts objected to the proposal of the hare.
  • اعتراض نخجیران بر سخن خرگوش‌‌
  • The company (of beasts) said to him: “O donkey, listen (to us)! Keep thyself within the measure of a hare! 1005
  • قوم گفتندش که ای خر گوش دار ** خویش را اندازه‌‌ی خرگوش دار
  • Eh, what brag is this—(an idea) which thy betters never brought into their minds?
  • هین چه لاف است این که از تو بهتران ** در نیاوردند اندر خاطر آن‌‌
  • Thou art self-conceited, or Destiny is pursuing us; else, how is this speech suitable to one like thee?
  • معجبی یا خود قضامان در پی است ** ور نه این دم لایق چون تو کی است‌‌
  • How the hare again answered the beasts.
  • جواب خرگوش نخجیران را
  • He said: “O friends, God gave me inspiration: to a weakling there came a strong judgement (wise counsel).”
  • گفت ای یاران حقم الهام داد ** مر ضعیفی را قوی رایی فتاد
  • That which God taught to the bees is not (belonging) to the lion and the wild ass.
  • آن چه حق آموخت مر زنبور را ** آن نباشد شیر را و گور را
  • It (the bee) makes houses of juicy halwá (sweetmeat): God opened to it the door of that knowledge; 1010
  • خانه‌‌ها سازد پر از حلوای تر ** حق بر او آن علم را بگشاد در
  • That which God taught to the silkworm—does any elephant know such a device?
  • آن چه حق آموخت کرم پیله را ** هیچ پیلی داند آن گون حیله را