English    Türkçe    فارسی   

3
1232-1281

  • Öyle bir titremeye başladı ki her ikisi de korkudan yerlerinde katılıp kaldılar.
  • آنچنان بر خود بلرزید آن عصا ** کان دو بر جا خشک گشتند از وجا
  • Sonra asa ejderha oldu, onlara saldırdı. İkisi de sapsarı kesilip kaçmaya başladılar.
  • بعد از آن شد اژدها و حمله کرد ** هر دوان بگریختند و روی‌زرد
  • Korkudan her inişte sendeleyip yuvarlanarak yüz üstü düşüyorlar, kalkıp yine kaçmaya çalışıyorlardı.
  • رو در افتادن گرفتند از نهیب ** غلط غلطان منهزم در هر نشیب
  • Katiyetle anladılar ki bu iş Allah işi, sihirbazların harcı değil bu! 1235
  • پس یقینشان شد که هست از آسمان ** زانک می‌دیدند حد ساحران
  • Korkularından âdeta sıtmaya, hummaya tutulmuş gibi titriyorlardı; ölüm haline gelmişlerdi.
  • بعد از آن اطلاق و تبشان شد پدید ** کارشان تا نزع و جان کندن رسید
  • Yaptıkları işten dolayı özür dilemek üzere Musa’ya bir adam gönderdiler.
  • پس فرستادند مردی در زمان ** سوی موسی از برای عذر آن
  • “Evvelce sana hased ediyor, seni kıskanıyorduk, o yüzden sınadık, yoksa seni sınamak kimin haddine düşmüş?
  • کامتحان کردیم و ما را کی رسد ** امتحان تو اگر نبود حسد
  • Sen bir Padişahsın, senin yanında biz mücrimiz, bizi affet ey Allah dergâhı haslarının hası! Diye ricada bulundular.
  • مجرم شاهیم ما را عفو خواه ** ای تو خاص الخاص درگاه اله
  • Musa onları affetti, derhal iyileştiler, sıhhat buldular, Musa’nın önünde yere secde ettiler. 1240
  • عفو کرد و در زمان نیکو شدند ** پیش موسی بر زمین سر می‌زدند
  • Musa dedi ki: “Ey ulular, sizi affettim. Cehennem teninize haram oldu, canınıza da.
  • گفت موسی عفو کردم ای کرام ** گشت بر دوزخ تن و جانتان حرام
  • Ey dostlar, ben sizi görmemiş olayım, siz de beni görmemiş gibi davranın.
  • من شما را خود ندیدم ای دو یار ** اعجمی سازید خود را ز اعتذار
  • Kalben âşina, fakat zahiren yabancı bir halde padişahın huzuruna benimle savaşmaya gelin!”
  • همچنان بیگانه‌شکل و آشنا ** در نبرد آیید بهر پادشا
  • Bunun üzerine sihirbazlar yeri öpüp gittiler, çağırıldıkları zamanı ve fırsat vaktini gözetmeye koyuldular.
  • پس زمین را بوسه دادند و شدند ** انتظار وقت و فرصت می‌بدند
  • Sihirbazların şehirlerden toplanıp Firavunun huzuruna gelmeleri, ihsanlara nail olmaları, ellerini göğüslerine koyup düşmanını kahredeceklerine dair söz vermeleri
  • جمع آمدن ساحران از مداین پیش فرعون و تشریفها یافتن و دست بر سینه زدن در قهر خصم او کی این بر ما نویس
  • Sihirbazlar Firavunun huzuruna geldiler. Firavun onlara birçok ihsanlarda bulundu, elbiseler verdi. 1245
  • تا بفرعون آمدند آن ساحران ** دادشان تشریفهای بس گران
  • Onlara daha bir hayli ihsanlarda bulunacağına dair vaatlerde bulundu, önceden de kullar, atlar, ağır ve değerli şeyler, yiyecek ve içecek verdi.
  • وعده‌هاشان کرد و پیشین هم بداد ** بندگان و اسپان و نقد و جنس و زاد
  • Ondan sonra: “Ey devletimle ileri giden kişiler, imtihanda galip gelirseniz,
  • بعد از آن می‌گفت هین ای سابقان ** گر فزون آیید اندر امتحان
  • Size o derecede ihsanlarda bulunacağım ki cömertlik de utanacak” dedi.
  • برفشانم بر شما چندان عطا ** که بدرد پرده‌ی جود و سخا
  • Sihirbazlar da cevaben dediler ki: “Padişahın sayesinde galebe edeceğiz, düşmanın bitik bir hale gelecek.
  • پس بگفتندش به اقبال تو شاه ** غالب آییم و شود کارش تباه
  • Biz bu fende saflar bozan yiğitleriz. Âlemde kimse bizimle başa çıkamaz.” 1250
  • ما درین فن صفدریم و پهلوان ** کس ندارد پای ما اندر جهان
  • Musa’nın anılışı, hatırları oraya bağlıyor, bu hikâyeler evvelce olup biten şeylere aittir zannını veriyor.
  • ذکر موسی بند خاطرها شدست ** کین حکایتهاست که پیشین بدست
  • Hâlbuki Musa’yı anmamız işi gizlemek için. Yoksa Musa’nın nuru, ey iyi adam, senin bugün elinde.
  • ذکر موسی بهر روپوشست لیک ** نور موسی نقد تست ای مرد نیک
  • Musa da sende, Firavun da. Bu iki düşmanı da kendinde ara sen.
  • موسی و فرعون در هستی تست ** باید این دو خصم را در خویش جست
  • Musa, kıyamete kadar vardır. Nuru hep o nurdur, başka nur değil… Değişen yalnız kandildir.
  • تا قیامت هست از موسی نتاج ** نور دیگر نیست دیگر شد سراج
  • Bu kandille fitil başka, fakat nuru başka nur değil, hep o âlemden. 1255
  • این سفال و این پلیته دیگرست ** لیک نورش نیست دیگر زان سرست
  • Kandile bakarsan kayboldun gitti. Çünkü ikilik ve sayıya sığış, kandile göredir.
  • گر نظر در شیشه داری گم شوی ** زانک از شیشه‌ست اعداد دوی
  • Fakat nura baktın mı ikilikten de, önü, sonu bulunan cisim âleminin sayısından da kurtulursun.
  • ور نظر بر نور داری وا رهی ** از دوی واعداد جسم منتهی
  • Ey varlık hulâsası, müminle Mecusi ve Yahudi’nin birbirlerine aykırılığı, hep bakış, görüş yüzündendir.
  • از نظرگاهست ای مغز وجود ** اختلاف ممن و گبر و جهود
  • Filin, nasıl bir hayvan olduğu ve şekli hususunda ihtilâf
  • اختلاف کردن در چگونگی و شکل پیل
  • Hintliler karanlık bir ahıra bir fil getirip halka göstermek istediler.
  • پیل اندر خانه‌ی تاریک بود ** عرضه را آورده بودندش هنود
  • Hayvanı görmek için o kapkaranlık yere bir hayli adam toplandı. 1260
  • از برای دیدنش مردم بسی ** اندر آن ظلمت همی‌شد هر کسی
  • Fakat ahır o kadar karanlıktı ki gözle görmenin imkânı yoktu. O, göz gözü görmeyecek kadar karanlık yerde file ellerini sürmeye başladılar.
  • دیدنش با چشم چون ممکن نبود ** اندر آن تاریکیش کف می‌بسود
  • Birisi eline hortumunu geçirdi, “Fil bir oluğa benzer” dedi.
  • آن یکی را کف به خرطوم اوفتاد ** گفت همچون ناودانست این نهاد
  • Başka birinin eline kulağı geçti, “Fil bir yelpazeye benziyor” dedi.
  • آن یکی را دست بر گوشش رسید ** آن برو چون بادبیزن شد پدید
  • Bir başkasının eline ayağı geçmişti, dedi ki: “Fil bir direğe benzer.”
  • آن یکی را کف چو بر پایش بسود ** گفت شکل پیل دیدم چون عمود
  • Bir başkası da sırtını ellemişti, “Fil bir taht gibidir é dedi. 1265
  • آن یکی بر پشت او بنهاد دست ** گفت خود این پیل چون تختی بدست
  • Herkes neresini elledi, nasıl sandıysa fili ona göre anlatmaya koyuldu.
  • همچنین هر یک به جزوی که رسید ** فهم آن می‌کرد هر جا می‌شنید
  • Onların sözleri, görüşleri yüzünden birbirine aykırı oldu. Birisi dal dedi, öbürü elif.
  • از نظرگه گفتشان شد مختلف ** آن یکی دالش لقب داد این الف
  • Herkesin elinde bir mum olsaydı sözlerindeki aykırılık kalmazdı.
  • در کف هر کس اگر شمعی بدی ** اختلاف از گفتشان بیرون شدی
  • Duygu gözü ancak avuca, ancak köpüğe benzer, avuç bütün fili birden elleyemez ki!
  • چشم حس همچون کف دستست و بس ** نیست کف را بر همه‌ی او دست‌رس
  • Denizi gören göz başka, köpüğü gören göz başka. Köpüğü bırak da denizin gözüyle bak sen. 1270
  • چشم دریا دیگرست و کف دگر ** کف بهل وز دیده‌ی دریا نگر
  • Köpükler, gece gündüz denizden meydana gelir, onları deniz harekete getirir. Fakat sen ne şaşılacak şey, köpüğü görüyorsun da denizi göremiyorsun!
  • جنبش کفها ز دریا روز و شب ** کف همی‌بینی و دریا نه عجب
  • Biz, gemilere benziyoruz. Aydın denizin içindeyiz de gözlerimiz görmüyor, birbirimize çarpıp duruyoruz.
  • ما چو کشتیها بهم بر می‌زنیم ** تیره‌چشمیم و در آب روشنیم
  • Ey ten gemisine binmiş, uykuya dalmış adam, denizi gördün ama asıl denizin denizine bak!
  • ای تو در کشتی تن رفته به خواب ** آب را دیدی نگر در آب آب
  • Denizin de bir denizi var, onu sürüp duruyor. Ruhun da bir ruhu var, onu istediği tarafa çeker çevirir?
  • آب را آبیست کو می‌راندش ** روح را روحیست کو می‌خواندش
  • Güneş, bütün varlık ekinini suladığı vakit Musa neredeydi, İsa nerde? 1275
  • موسی و عیسی کجا بد کفتاب ** کشت موجودات را می‌داد آب
  • Allah bu yaya kiriş taktığı zaman Âdem neredeydi, Havva nerede?
  • آدم و حوا کجا بد آن زمان ** که خدا افکند این زه در کمان
  • Bu söz de noksandır, bu sözün de bir neticesi yoktur. Noksan olmayan söz o tarafa, hakikat âlemine ait olan sözdür.
  • این سخن هم ناقص است و ابترست ** آن سخن که نیست ناقص آن سرست
  • eksik
  • گر بگوید زان بلغزد پای تو ** ور نگوید هیچ از آن ای وای تو
  • Fakat sana söylense hemencecik o misale yapışır, o sureti hakikat sanırsın a yiğidim!
  • ور بگوید در مثال صورتی ** بر همان صورت بچفسی ای فتی
  • Ot gibi ayağın yere bağlı… Hakikate erişemez de bir yelle başını sallar durursun. 1280
  • بسته‌پایی چون گیا اندر زمین ** سر بجنبانی ببادی بی‌یقین
  • Ayağın yok ki bir yerden bir yere gidebilesin yahut çalışıp çabalayıp ayağını bu balçıktan kurtarasın.
  • لیک پایت نیست تا نقلی کنی ** یا مگر پا را ازین گل بر کنی