English    Türkçe    فارسی   

1
3755-3804

  • سحر عین است این عجب لطف خفی است ** بر تو نقش گرگ و بر من یوسفی است‌‌ 3755
  • Is this an enchantment of the eye? (Or) is it a marvellous hidden grace? On thee is the form of the wolf, and on me is the quality (beauty) of Joseph.
  • عالم ار هجده هزار است و فزون ** هر نظر را نیست این هجده زبون‌‌
  • If the worlds are eighteen thousand and more, these eighteen (thousand) are not subject (accessible) to every eye.
  • راز بگشا ای علی مرتضی ** ای پس سوء القضاء حسن القضاء
  • “Reveal the mystery, O ‘Alí, thou who art approved (by God), O thou who art goodly ease (comfort and happiness) after evil fate.
  • یا تو واگو آن چه عقلت یافته ست ** یا بگویم آن چه بر من تافته ست‌‌
  • Either do thou declare that which thy reason hath found, or I will tell that which hath shone forth on me.
  • از تو بر من تافت چون داری نهان ** می‌‌فشانی نور چون مه بی‌‌زبان‌‌
  • From thee it shone forth on me: how shouldst thou hide it? Without tongue thou art scattering light, like the moon.
  • لیک اگر در گفت آید قرص ماه ** شب روان را زودتر آرد به راه‌‌ 3760
  • But if the moon's orb come to speech, it more quickly leads the night-travellers into the (right) way.
  • از غلط ایمن شوند و از ذهول ** بانگ مه غالب شود بر بانگ غول‌‌
  • They become safe from error and heedlessness: the voice of the moon prevails over the voice of the ghoul.
  • ماه بی‌‌گفتن چو باشد رهنما ** چون بگوید شد ضیا اندر ضیا
  • Inasmuch as the moon (even) without speech is showing the way, when it speaks it becomes light upon light.
  • چون تو بابی آن مدینه‌‌ی علم را ** چون شعاعی آفتاب حلم را
  • Since thou art the gate of the city of Knowledge, since thou art the beams of the sun of Clemency,
  • باز باش ای باب بر جویای باب ** تا رسد از تو قشور اندر لباب‌‌
  • Be open, O Gate, to him that seeks the gate, so that by means of thee the husks may reach the core.
  • باز باش ای باب رحمت تا ابد ** بارگاه ما له کفوا أحد 3765
  • Be open unto everlasting, O Gate of Mercy, O Entrance-hall to None is like unto Him.”
  • هر هوا و ذره‌‌ای خود منظری است ** ناگشاده کی گود کانجا دری است‌‌
  • Every air and mote is indeed a place for vision (of God), (but so long as it is) unopened, who says “Yonder is a door”?
  • تا بنگشاید دزی را دیدبان ** در درون هرگز نجنبد این گمان‌‌
  • Unless the Watcher open a door, this idea never stirs within.
  • چون گشاده شد دزی حیران شود ** مرغ اومید و طمع پران شود
  • When a door is opened, he (on whom this idea has dawned) becomes amazed, the bird of hope and desire begins to fly.
  • غافلی ناگه به ویران گنج یافت ** سوی هر ویران از آن پس می‌‌شتافت‌‌
  • A careless man suddenly found the treasure in the ruin: after that, he was hastening to (search in) every ruin.
  • تا ز درویشی نیابی تو گهر ** کی گهر جویی ز درویشی دگر 3770
  • Till you gain the pearl from one dervish, how should you seek the pearl from another dervish?
  • سالها گر ظن دود با پای خویش ** نگذرد ز اشکاف بینیهای خویش‌‌
  • Though opinion run with its own feet for (many) years, it will not pass beyond the cleft of its own nostrils.
  • تا به بینی نایدت از غیب بو ** غیر بینی هیچ می‌‌بینی بگو
  • Until the scent from the Unseen shall come to your nose, say, will you see anything except your nose?
  • سؤال کردن آن کافر از امیر المؤمنین علی علیه السلام که بر چون منی مظفر شدی شمشیر را از دست چون انداختی ‌‌ پس بگفت آن نو مسلمان ولی از سر مستی و لذت با علی‌‌
  • How that infidel asked ‘Alí, may God honour his person, saying, “Since thou wert victorious over such a man as I am, how didst thou drop the sword from thy hand?”
  • که بفرما یا امیر المؤمنین ** تا بجنبد جان بتن در چون جنین‌‌
  • “Speak, O Prince of the Faithful, that my soul may stir within my body, like the embryo.”
  • هفت اختر هر جنین را مدتی ** می‌‌کنند ای جان به نوبت خدمتی‌‌
  • O (dear) soul, the seven planets, (each) in turn, do a (particular) service for a time to every embryo.
  • چون که وقت آید که جان گیرد جنین ** آفتابش آن زمان گردد معین‌‌ 3775
  • When the time comes for the embryo to receive the (vital) spirit, at that time the sun becomes its helper.
  • این جنین در جنبش آید ز آفتاب ** کافتابش جان همی‌‌بخشد شتاب‌‌
  • This embryo is brought into movement by the sun, for the sun is quickly endowing it with spirit.
  • از دگر انجم بجز نقشی نیافت ** این جنین تا آفتابش بر نتافت‌‌
  • From the other stars this embryo received only an impression, until the sun shone upon it.
  • از کدامین ره تعلق یافت او ** در رحم با آفتاب خوب رو
  • By which way did it become connected in the womb with the beauteous sun?
  • از ره پنهان که دور از حس ماست ** آفتاب چرخ را بس راههاست‌‌
  • By the hidden way that is remote from our sense-perception. The sun in heaven hath many ways:
  • آن رهی که زر بیابد قوت از او ** و آن رهی که سنگ شد یاقوت از او 3780
  • The way whereby gold receives nourishment, and the way whereby the (common) stone is made a jacinth,
  • آن رهی که سرخ سازد لعل را ** و آن رهی که برق بخشد نعل را
  • And the way whereby it makes the ruby red, and the way whereby it gives the lightning-flash to the (iron) horse-shoe,
  • آن رهی که پخته سازد میوه را ** و آن رهی که دل دهد کالیوه را
  • And the way whereby it ripens the fruit, and the way whereby it gives heart to one distraught (with fear).
  • باز گو ای باز پر افروخته ** با شه و با ساعدش آموخته‌‌
  • “Say it forth, O falcon with shining wings who hast learned (to be familiar) with the King and with his fore-arm.
  • باز گو ای باز عنقا گیر شاه ** ای سپاه اشکن به خود نی با سپاه‌‌
  • Say it forth, O royal falcon that dost catch the ‘Anqá, O thou that dost vanquish an army by thyself, not with (the aid of) an army.
  • امت وحدی یکی و صد هزار ** باز گو ای بنده بازت را شکار 3785
  • Thou alone art the (whole) community, thou art one and a hundred thousand. Say it forth, O thou to whose falcon thy slave has fallen a prey.
  • در محل قهر این رحمت ز چیست ** اژدها را دست‌‌دادن راه کیست‌‌
  • Wherefore this mercy in the place of vengeance? Whose way is it to give the hand to a dragon?”
  • جواب گفتن امیر المؤمنین که سبب افکندن شمشیر از دست چه بود در آن حالت‌‌
  • How the Prince of the Faithful made answer (and explained) what was the reason of his dropping the sword from his hand on that occasion.
  • گفت من تیغ از پی حق می‌‌زنم ** بنده‌‌ی حقم نه مأمور تنم‌‌
  • He said, “I am wielding the sword for God's sake, I am the servant of God, I am not under the command of the body.
  • شیر حقم نیستم شیر هوا ** فعل من بر دین من باشد گوا
  • I am the Lion of God, I am not the lion of passion: my deed bears witness to my religion.
  • ما رمیت إذ رمیتم در حراب ** من چو تیغم و آن زننده آفتاب‌‌
  • In war I am (manifesting the truth of) thou didst not throw when thou threwest: I am (but) as the sword, and the wielder is the (Divine) Sun.
  • رخت خود را من ز ره برداشتم ** غیر حق را من عدم انگاشتم‌‌ 3790
  • I have removed the baggage of self out of the way, I have deemed (what is) other than God to be non-existence.
  • سایه‌‌ام من کدخدایم آفتاب ** حاجبم من نیستم او را حجاب‌‌
  • I am a shadow, the Sun is my lord; I am the chamberlain, I am not the curtain (which prevents approach) to Him.
  • من چو تیغم پر گهرهای وصال ** زنده گردانم نه کشته در قتال‌‌
  • I am filled with the pearls of union, like a (jewelled) sword: in battle I make (men) living, not slain.
  • خون نپوشد گوهر تیغ مرا ** باد از جا کی برد میغ مرا
  • Blood does not cover the sheen of my sword: how should the wind sweep away my clouds?
  • که نیم کوهم ز حلم و صبر و داد ** کوه را کی در رباید تند باد
  • I am not a straw, I am a mountain of forbearance and patience and justice: how should the fierce wind carry off the mountain?”
  • آن که از بادی رود از جا خسی است ** ز آن که باد ناموافق خود بسی است‌‌ 3795
  • That which is removed from its place by a wind is rubbish, for indeed the contrary winds are many.
  • باد خشم و باد شهوت باد آز ** برد او را که نبود اهل نماز
  • The wind of anger and the wind of lust and the wind of greed swept away him that performed not the (ritual) prayers.
  • کوهم و هستی من بنیاد اوست ** ور شوم چون کاه با دم یاد اوست‌‌
  • “I am a mountain, and my being is His building; and if I become like a straw, my wind (the wind that moves me) is recollection of Him.
  • جز به باد او نجنبد میل من ** نیست جز عشق احد سر خیل من‌‌
  • My longing is not stirred save by His wind; my captain is naught but love of the One.
  • خشم بر شاهان شه و ما را غلام ** خشم را هم بسته‌‌ام زیر لگام‌‌
  • Anger is king over kings, and to me it is a slave: even anger I have bound under the bridle.
  • تیغ حلمم گردن خشمم زده ست ** خشم حق بر من چو رحمت آمده ست‌‌ 3800
  • The sword of my forbearance hath smitten the neck of my anger; the anger of God hath come on me like mercy.
  • غرق نورم گر چه سقفم شد خراب ** روضه گشتم گر چه هستم بو تراب‌‌
  • I am plunged in light although my roof is ruined; I have become a garden although I am (styled) Bú Turáb (the father of dust).
  • چون در آمد علتی اندر غزا ** تیغ را دیدم نهان کردن سزا
  • Since a motive (other than God) entered (my heart) in the (holy) war, I deemed it right to sheathe my sword,
  • تا احب لله آید نام من ** تا که ابغض لله آید کام من‌‌
  • That my name may be he loves for God's sake, that my desire may be he hates for God's sake,
  • تا که اعطا لله آید جود من ** تا که امسک لله آید بود من‌‌
  • That my generosity may be he gives for God's sake, that my being may be he withholds for God's sake.