English    Türkçe    فارسی   

3
1524-1548

  • “Hoca hiç hastalanmıyor ki birkaç günceğiz olsun mektebe gelmesin de rahat kalalım;
  • چون نمی‌آید ورا رنجوریی ** که بگیرد چند روز او دوریی
  • Bu hapisten, bu darlıktan, bu çalışıp çabalamadan kurtulalım. Mermer kaya gibi yerinde durup duruyor” dediler. 1525
  • تا رهیم از حبس و تنگی و ز کار ** هست او چون سنگ خارا بر قرار
  • İçlerinden birisi, en zekileriydi. Bir tedbir düşündü. “Hocam, nasılsın, neden böyle benzin sararmış?
  • آن یکی زیرکتر این تدبیر کرد ** که بگوید اوستا چونی تو زرد
  • Hayrola, rengin kaçmış senin… Bu ya hava çarpmasından, ya sıtmadan derim.
  • خیر باشد رنگ تو بر جای نیست ** این اثر یا از هوا یا از تبیست
  • Hoca, elbette bu sözden biraz olsun vehme düşer. Sen de bu çeşit sözlerle bana yardım edersin kardeşim.
  • اندکی اندر خیال افتد ازین ** تو برادر هم مدد کن این‌چنین
  • Mektebin kapısından içeri girer girmez, “ Hayır ola hocam, bu halin ne” dedi.
  • چون درآیی از در مکتب بگو ** خیر باشد اوستا احوال تو
  • Vehmi biraz daha artar, akıllı adam bile vehimle delirir gider. 1530
  • آن خیالش اندکی افزون شود ** کز خیالی عاقلی مجنون شود
  • Üçüncü, dördüncü, beşinci olarak gelenler de bizden sonra bu çeşit sözler söyler, açıklanırlar.
  • آن سوم و آن چارم و پنجم چنین ** در پی ما غم نمایند و حنین
  • Otuz çocuk da hep bu sözü söylerse adamı iyice vehim kaplar, iş olur biter” dedi.
  • تا چو سی کودک تواتر این خبر ** متفق گویند یابد مستقر
  • Çocukların hepsi de “Aferin zeki çocuk, bahtın daima yaver olsun, Allah sana yardım etsin” dediler.
  • هر یکی گفتش که شاباش ای ذکی ** باد بختت بر عنایت متکی
  • Birleşip hiç birisinin bu kavilden, bu karardan dönmeyeceklerine ait kuvvetlice ahdettiler.
  • متفق گشتند در عهد وثیق ** که نگرداند سخن را یک رفیق
  • Sonra o zeki çocuk, içlerinden kimsenin bunu söylememesi için hepsine yemin ettirdi. 1535
  • بعد از آن سوگند داد او جمله را ** تا که غمازی نگوید ماجرا
  • O çocuğun bu tedbiri, hepsinin tedbirinden üstün olmuştu, onun aklı, bütün çocukların aklından ileriydi.
  • رای آن کودک بچربید از همه ** عقل او در پیش می‌رفت از رمه
  • Güzellerin bazıları, nasıl bazılarından üstün, bir kısmı da öbürlerinden aşağıysa insanların akılları da fazla yahut eksiktir.
  • آن تفاوت هست در عقل بشر ** که میان شاهدان اندر صور
  • Ahmed, “Erlerin güzelliği, dillerinin altında gizlidir” mealinde bir söz söyledi.
  • زین قبل فرمود احمد در مقال ** در زبان پنهان بود حسن رجال
  • İnsanların akılları, yaratılışta farklıdır, fakat Mutezile’ye göre müsavidir, artıklık, eksiklik, bilgi tahsilinden ileri gelir
  • عقول خلق متفاوتست در اصل فطرت و نزد معتزله متساویست تفاوت عقول از تحصیل علم است
  • Akıllardaki aykırılık, yaratılıştadır. Bu hususta Sünnilerin sözünü dilemek, onların hükmünü kabul etmek gerek.
  • اختلاف عقلها در اصل بود ** بر وفاق سنیان باید شنود
  • Bu hüküm itizal ehlinin sözlerine aykırıdır. Onlar, “Akıllar yaratılışta aynı derecededir, 1540
  • بر خلاف قول اهل اعتزال ** که عقول از اصل دارند اعتدال
  • Tecrübe ve öğreniş, aklı çoğaltır, azaltır, bu suretle bir adam, öbüründen daha bilgili olur” derler.
  • تجربه و تعلیم بیش و کم کند ** تا یکی را از یکی اعلم کند
  • Bu söz bâtıldır. O zeki çocuk, herhangi ir meslekte tecrübe sahibi değildi ya.
  • باطلست این زانک رای کودکی ** که ندارد تجربه در مسلکی
  • Fakat o küçük çocuk, öyle bir tedbirde bulundu ki yüzlerce tecrübe sahibi ihtiyar, o tedbirinin kokusunu bile alamadı.
  • بر دمید اندیشه‌ای زان طفل خرد ** پیر با صد تجربه بویی نبرد
  • Zaten yaradılışta olan üstünlük, çalışıp çabalama, düşünüp taşınma ile elde edilen üstünlükten elbette iyidir.
  • خود فزون آن به که آن از فطرتست ** تا ز افزونی که جهد و فکرتست
  • Sen söyle, Allah vergisi mi daha iyi, yoksa topal eşeğin rahvan atı taklidi mi? 1545
  • تو بگو داده‌ی خدا بهتر بود ** یاکه لنگی راهوارانه رود
  • Çocukların hocayı vehme düşürmeleri
  • در وهم افکندن کودکان اوستاد را
  • Ertesi gün oldu. Çocuklar, bu düşünceyle mektebe geldiler.
  • روز گشت و آمدند آن کودکان ** بر همین فکرت ز خانه تا دکان
  • Hepsi de dışarıda bu fikri ortaya atan zeki çocuğu bekliyorlardı.
  • جمله استادند بیرون منتظر ** تا درآید اول آن یار مصر
  • Çünkü bu tedbirin kaynağı oydu. Baş, daima ayağın reisidir… Ayağı çekip götüren baştır.
  • زانک منبع او بدست این رای را ** سر امام آید همیشه پای را